تمایل به فرزندآوری در ایران: تعیینکنندهها و محدودیتها
نویسندگان
1 دانشیار جمعیتشناسی دانشگاه تهران و محقق مؤسسۀ تحقیقات جمعیت کشور rassadeghi@ut.ac.ir
2 استادیار جمعیتشناسی، دانشکده علوم اقتصادی و اجتماعی، دانشگاه بوعلی سینا M.bagi@basu.ac.ir
3 عضو هیئتعلمی پژوهشکده فرهنگ، هنر و معماری جهاد دانشگاهی و دانشجوی دکتری جمعیتشناسی دانشگاه تهران (نویسندۀ مسئول) Alihatami@ut.ac.ir
doi
10.22083/scsj.2022.149113چکیده
در جوامع مدرن امروزی که زوجین تا حد زیادی امکان تصمیمگیری درمورد تعداد فرزندان و زمان به دنیا آوردن آنها را دارند، ترجیحات و تمایلات باروری مهمترین تعیینکنندههای رفتار باروری به شمار میرود. هدف مطالعۀ پیش رو بررسی تمایلات فرزندآوری افراد ازدواجکردۀ همسردار و عوامل مؤثر بر آن و نیز موانع و محدودیتهای تمایل به داشتن فرزند در ایران است. بر این اساس، دادههای گردآوریشده در پیمایش ملی خانواده، که سال 1397 در سطح کشوری اجرا شده بود، تجزیهوتحلیل شد. نتایج نشان داد که حدود 30 درصد افراد بدون فرزند و 48 درصد افراد دارای یک فرزند تمایلی به داشتن فرزند/فرزندی دیگر ندارند. یافتهها رابطۀ منفی بین تحصیلات و تمایلات باروری افراد را نشان داد. از طرفی، تمایلات باروری در بین پیروان اهل تسنن در مقایسه با پیروان اهل تشیع بیشتر بود. مردان نیز تمایلات باروری بیشتری در مقایسه با زنان داشتند. همچنین رضایت از زندگی و روابط زناشویی تأثیر معناداری بر تمایلات فرزندآوری افراد دارد. مهمترین علل عدم تمایل به فرزندآوری در چهار دستۀ مشکلات و نگرانیهای مرتبط با فرزندان و آیندۀ آنها، شرایط کاری و هزینه فرصت، روابط بین همسران، و مشکلات سلامتی و جسمانی افراد قرار گرفتند. بر این اساس، سیاستگذاران و برنامهریزان، برای افزایش مجدد باروری به سطح جایگزینی، نیاز است تا مجموعهای از سیاستهایی را اجرا کنند که به خانوادهها در پوشش هزینههای مراقبت از کودکان کمک کند و تلفیق زندگی شغلی و خانوادگی زنان را تسهیل کند.