تحلیل ساختار و راهبرد بازیگران نظم آینده منطقه خاورمیانه
نویسندگان
1 گروه معارف اسلامی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه پدافندهوایی خاتم الانبیاء (ص) ارتش، تهران، ایران.
2 گروه معارف اسلامی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه پدافندهوایی خاتم الانبیاء (ص) ارتش، تهران، ایران.
doi
10.22059/jhgr.2022.337031.1008439چکیده
در قرن گذشته، به علت ظهور و افول بازیگران متعدد در منطقه خاورمیانه، نظم این منطقه دستخوش دگرگونیهای بسیاری شده است. بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، یکی از پایدارترین مدلهای نظم منطقهای در خاورمیانه، رقابت بین دو نظم انقلابی گری با محوریت ایران و نظم غربگرا با محوریت عربستان وهم پیمانان منطقهای و فرا منطقهای آن بوده است. گرچه در بعضی از مقاطع نظم اخوانی میخواست خود را بهعنوان پایه نظم سوم منطقه تثبیت کند؛ اما پس از کودتای 2013 در مصر پایههای این نظم فروریخت. بااینوجود، سایر بازیگران نظم اخوانی همانند ترکیه، قطر و لیبی همچنان به ظهور مجدد این نظم امیدوارند. با توجه به پرشتاب و سیال بودن تحولات در این منطقه، ظهور بازیگران رسمی و غیررسمی جدید، محیط پیچیده و آشوبناک منطقه و بهتبع آن، عدم قطعیتهای متعدد، نمیتوان از تثبیت کامل الگوی نظم دوقطبی در منطقه خاورمیانه مطمئن شد و ممکن است نظم منطقهای خاورمیانه در آینده نزدیک، دستخوش دگرگونیهای بسیاری گردد. این مقاله با شناسایی، تحلیل و تبیین ساختاری واگرایی و همگرایی میان بازیگران تأثیرگذار در منطقه خاورمیانه از طریق پرسشنامه نیمه ساختاریافته، خبرگانی و بهرهگیری از ابزار نرمافزاری مکتور، درصدد پاسخگویی به این پرسش است که الگوهای آینده نظم منطقهای خاورمیانه چگونه خواهند بود؟ سناریوی مطلوب برای بلوکهای قدرت، تغییر است یا تداوم؟ یافتههای پژوهش بیانگر آن است که طیف وسیعی از سناریوها را میتوان در خصوص نظم منطقهای مطرح ساخت؛ اما محتملترین سناریو در نظم منطقه خاورمیانه، بیثباتی، تغییر و حرکت از الگوی نظم دوقطبی به سمتوسوی الگوی چندقطبی در این منطقه است.
