بررسی تغییر سیاست معافیت حقوق گمرکی واردات ماشین آلات صنعتی در ایران: کاربست چارچوب ائتلاف مدافع

نویسندگان

1 استادیار، پژوهشکده مطالعات فناوری، تهران، ایران

2 دانشیار، پژوهشکده مطالعات فناوری، تهران، ایران

3 استادیار، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

4 دانشیار، پژوهشکده مطالعات فناوری، تهران، ایران

doi
10.22034/jstp.2026.12127.1963
چکیده

سیاست‌های تعرفه‌ای از جمله مهم‌ترین ابزارهای تنظیم‌گری دولت در حوزه صنعت هستند و تحول در آن‌ها به‌ویژه در بخش زیربنایی مانند صنعت ماشین‌سازی، متأثر از منازعات پیچیده سیاستی است. این پژوهش به بررسی تغییر در سیاست معافیت حقوق گمرکی واردات ماشین‌آلات صنعتی در ایران می‌پردازد؛ سیاستی که به مدت حدود ۴۰ سال (بر اساس بند «غ» ماده ۱۱۹ قانون امور گمرکی) اعمال می‌شد اما در سال ۱۴۰۱ با تصویب قانون جهش تولید دانش‌بنیان حذف و این واردات مشمول حقوق ورودی شد. هدف اصلی پژوهش این است که با کاربست چارچوب ائتلاف مدافع به عنوان چارچوب نظری به تبیین چرایی و چگونگی این تغییر سیاست از طریق شناسایی ائتلاف‌های درگیر، نظام باورها، منابع قدرت و استراتژی‌های آن‌ها و تحلیل فرآیند پیروزی نهایی ائتلاف حذف معافیت بپردازد. این پژوهش از روش‌شناسی کیفی بهره گرفته و داده‌های پژوهش از طریق محتوای مستندات، اظهارات و مصاحبه‌های بازیگران کلیدی در بازه زمانی ۱۳۹۹ تا ۱۴۰۳ گردآوری و تحلیل شده‌اند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد این تغییر سیاست نه یک تغییر بوروکراتیک ساده، بلکه نتیجه‌ یک جدال پرفراز و نشیب میان دو ائتلاف رقیب بود که هریک بر اساس باورهای خود و با استفاده از استراتژی‌ها و منابع مختلف، رویاروی یکدیگر قرار گرفتنددر دیدسیص صی ثی ث