گذار در نظام پژوهش ایران: تحلیلی با رویکرد چشمانداز چندسطحی
نویسندگان
1 عضو هیئت علمی، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.
2 عضو هیئت علمی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران
3 عضو هیئت علمی، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.
4 کاندیدای دکتری، دانشگاه علامه طباطبائی، دانشکده مدیریت و حسابداری، تهران، ایران.
doi
10.22034/jstp.2026.12070.1939چکیده
نظام پژوهش، بهمثابه یک نظام اجتماعی، مأموریت خود در پاسخگویی به نیازهای دانشپایه جامعه را از طریق تولید دانش، آموزش نیروی انسانی و پشتیبانی علمی از سایر بخشها انجام میدهد. این نظام، علاوه بر تغییرات و چالشهای درونی، تحت تأثیر نیروهای متنوعی از سطوح کلان قرار دارد که ضمن وارد آوردن فشارهای گوناگون برای تغییر یا تثبیت وضع موجود، میتوانند فرصتهایی برای بروز رویکردهای نوآورانه و نیز تحول نظام فراهم کنند. این نیروها از طریق کنش و تعامل بازیگران کلیدی از جمله نهادهای سیاستگذار، دانشگاهها و مؤسسات پژوهشی، معنا یافته و بر جهتگیریهای تحول اثر میگذارند. با این حال، تاکنون در کشور، نگاه نظاممند و چندسطحی به این پویاییها کمتر مورد توجه قرار گرفته است. در صورت فقدان شناخت کافی از این نیروها و ناتوانی در سازگاری با تحولات بیرونی، نظام پژوهش در پاسخگویی به نیازهای آینده بیش از پیش ناتوان خواهد شد. این پژوهش با بهرهگیری از چارچوب چشمانداز چندسطحی و استفاده از روش تحلیل مضمون، میکوشد نیروهای مؤثر بر نظام پژوهش ایران را در سطوح مختلف، شناسایی و تحلیل کند. یافتهها تصویری چندسطحی از فشارها، قفلشدگیها و نوآوریهای نوظهور ارائه میدهد که میتواند مبنایی برای سیاستگذاری تحولآفرین در نظام پژوهش کشور باشد. برآیند تحلیلها نشان میدهد که گذار در نظام پژوهش ایران در گروِ تقویت تدریجی کنامها، افزایش فشار اجتماعی، اصلاح گامبهگام قواعد رژیم و قفلشکنی است؛ مسیری تدریجی که میتواند زمینهساز ارتقای کارآمدی و پاسخگویی بیشتر این نظام شود.
