فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

آزمایشگاه‌های ملی به‌عنوان نهادهایی کلیدی در پیشبرد توسعه علمی و فناورانه، ظرفیت‌های علمی کشورها را متمرکز نموده و با راهبری پروژه‌های بزرگ علم و فناوری در ارتقاء مرجعیت علمی یا حل مسائل جامعه تاثیرگذار هستند. با این حال الگوها و تجارب موجود آزمایشگاه‌های علمی در ایران، عمدتاً خدمات‌محور و وابسته به بودجه‌های دولتی باقی مانده‌اند. در این راستا پژوهش حاضر با هدف طراحی چارچوبی برای راه‌اندازی و اداره‌ی آزمایشگاه‌های ملی در ایران انجام شده است. در این راستا ابتدا ویژگی‌های آزمایشگاه‌های ملی از تجربه‌های بین‌المللی استخراج گردید. سپس با رویکردی کیفی و با استفاده از 14 مصاحبه نیمه‌ساختار یافته و برگزاری گروه کانونی، چارچوب ویژگی‌ها و مدیریت آزمایشگاه‌های ملی برای ایران پیشنهاد شده است. بر اساس یافته‌های این پژوهش، چالش‌های تاثیرگذار بر فعالیت‌های آزمایشگاه‌های ملی در ایران شامل وابستگی به بودجه دولتی، تمرکز مدیریتی، و محدودیت در به کارگیری منابع انسانی است. لذا، چارچوب پیشنهادی راه‌اندازی و اداره این آزمایشگاه‌ها شامل 5 اصل محوری الف) راهبری هیئت‌امنایی با استقلال عملیاتی، ب) مدل منابع انسانی «هسته‌ی ثابت محدود + همکاران گسترده»، ج) تأمین مالی چندمنبعی و تعریف پروژه‌ها با ترکیب جهت‌گیری از بالا به پایین و پیشنهاد از پایین به بالا در سه سطح پژوهش‌های لبه دانش، تحقیقات کاربردی و پروژه‌های نیازمحور، همراه با توسعه زیرساخت‌های پروژه‌محور، د) شخصیت حقوقی مستقل همراه با قرارداد مدیریت با نهاد میزبان و هـ) گسترش دامنه مشارکت و خدمات آزمایشگاه است. این چارچوب در اطمینان از کارآمدی، پایداری و اثرگذاری آزمایشگاه‌های ملی در توسعه علم و فناوری موثر خواهد بود.