رسانه، فرهنگسازی و باروری: شناسایی و رتبه بندی عوامل مؤثر بر باروری با استفاده از رویکرد فرایند تحلیل سلسله مراتبی
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری جمعیتشناسی دانشگاه تهران (نویسنده مسئول)
2 استاد جمعیتشناسی دانشگاه تهران و استاد افتخاری دانشگاه ملبورن استرالیا
doi
10.22083/scsj.2021.136357چکیده
کشور ایران از دهۀ 1380 بهعنوان یکی از کشورهای دارای باروری پایینتر از سطح جانشینی شناخته میشود. بر این اساس، برنامهریزان و سیاستگذاران به دنبال ارائۀ راهکارهای مناسب و کارآمد با هدف افزایش باروری هستند. هدف مقالۀ حاضر شناسایی و اولویتدهی به شاخصهای تأثیرگذار بر باروری در ایران با استفاده از مدل ارزیابی مبتنی بر فرایند تحلیل سلسلهمراتبی است. بدین منظور، پرسشنامۀ خبره طراحی و توسط خبرگان علمی تکمیل شد و سپس نتایج استخراجشده از پرسشنامهها با استفاده از نرمافزار اکسپرت چویس مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. تجزیه و تحلیل نتایج بهدستآمده مبیّن این است که بر اساس دیدگاه خبرگان، شاخص رسانههای جمعی بیشترین اثرگذاری و شاخص وضعیت اقتصادی خانوار دارای کمترین اثر در باروری زنان است. از بین شاخصهای رسانه، تلویزیون و اینترنت و شبکههای مجازی تأثیر قابلتوجهی بر بارروی دارند. از دیدگاه خبرگان در بین زیر شاخصهای موثر بر باروری، تقسیم کار برابر بین زن و مرد در خانواده رتبۀ اول را در بین شاخصهای مؤثر بر باروری به خود اختصاص داده است. تجربه کشورهای با باروری پائین بیانگر تاثیر گذاری مثبت برابری جنسیتی بر نگرش و رفتار باروری در خانواده است، و از اینرو تاکید بر این مهم در محتوی برنامههای رسانهای میتواند بطور غیر مستقیم بر نگرش و رفتار زوجین در مورد فرزندآوری موثر باشد. به نظر میرسد از دیدگاه خبرگان علمی در این مطالعه، فرهنگسازی هدفمند درمورد افزایش باروری از طریق شناخت مخاطبین آگاه و تحصیلکرده و بهرهگیری از شواهد علمی و ارائه مطالب اقناعی برای آنان نقش مؤثری در تغییر ایده و رفتار زوجین در مورد باروری داشته باشد. بدیهی است ایجاد بسترهای لازم برای تحقق ایده های جوانان و زوجین در مورد ازدواج و فرزندآوری نیز نقش مهمی ایفا می کند.
