بازشناسی نقش سازمان های واسطه ای تسهیلگر توسعه کارآفرینی؛ از تنوع تا تمایز

نویسندگان

1 عضو هیئت علمی موسسه تحقیقات سیاست علمی کشور، تهران، ایران

doi
10.22034/jstp.2025.12128.1964
چکیده

گام‌های نخست شکل‌گیری سازمان‌های توسعه کارآفرینی در بوم سازگان نوآوری ایران در قالب «شهرک علمی- تحقیقاتی، پارک‌های علم و فناوری و مراکز رشد» به‌عنوان یکی از اولین و مهم‌ترین بسترهای شکل‌گیری ارتباط صنعت ، از سال 1379 توسط وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در استان‌های مختلف برداشته شد. طی این سال‌ها 59 پارک علم و فناوری در قالب پارک منطقه‌ای، دستگاهی، دانشگاهی و خصوصی و بالغ بر 290 مرکز رشد در سراسر کشور توسعه یافته است. با آغاز فعالیت معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست جمهوری، موج تازه‌ای از فضاهای توسعه کسب و کار در بوم سازگان نوآوری ایران مطرح گردید، بطوری‌که از ابتدای دهه 90، «مراکز نوآوری» (ذیل مراکز دانشگاهی، پژوهشی و پارک‌های علم و فناوری) و «شتاب‌دهنده‌ها» با شتاب زیادی توسعه یافتند. در اواخر این دهه، «کارخانه‌های نوآوری»،«مراکز نوآوری شرکتی» و «خانه های خلاق» به این بوم‌سازگان اضافه شد. طی این سال‌ها بالغ بر 350 مرکز نوآوری، 170 شتاب‌دهنده، 24 کارخانه نوآوری و 87 خانه خلاق به‌عنوان انواع دیگری از گونه‌های سازمان‌های واسطه ای، ایجاد و فعالیت نموده‌اند. تنوع و تعدد ساختارهای موجود حتی از چارچوب‌های یاد شده نیز فراتر رفته، بی‌آنکه مرز مشخصی برای نقش هر یک یا جایگاهشان در زنجیره ارزش نوآوری- بر پایه الگوهای جهانی و اقتضائات بومی- ترسیم شود.بنظر میرسد بوم سازگان نوآوری ایران به بازطراحی ساختاری و کارکردی در این حوزه نیاز دارد. زیرساخت‌های فیزیکی و سخت طی سال‌های اخیر رشد کرده‌اند، اما زیرساخت‌های نرم، از جمله مهارت مدیریتی و مربیگری، حکمرانی شبکه‌ای، و مدل‌های کسب‌وکار پایدار، کمتر توسعه یافته‌اند. اکنون زمان آن فرا رسیده که تمرکز از «ساخت فضا» به «ساخت معنا» معطوف شود؛ یعنی بازتعریف نقش، مأموریت و کارکرد هر یک از این سازمان‌ها بر اساس سطح آمادگی فناوری و نیازهای واقعی بوم سازگان ملی.