مدل سیاستگذاری و توسعه مراکز نوآوری در ایران: شواهدی مبتنی بر نظریه دادهبنیاد
نویسندگان
1 استادیار ، گروه ارزیابی سیاست ها و پایش علم، فناوری و نوآوری، موسسه تحقیقات سیاست علمی کشور، تهران. ایران.
2 استادیار، گروه تأمین مالی و اقتصاد علم، فناوری و نوآوری، مؤسسه تحقیقات سیاست علمی کشور. تهران. ایران
3 استادیار دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران جنوب، تهران، ایران.
doi
10.22034/jstp.2025.12019.1914چکیده
مراکز نوآوری بهعنوان نهادهای واسطهای کلیدی در بومسازگان نوآوری، نقشی حیاتی در توسعه کارآفرینی، تسهیل تعامل بین بازیگران و ذینفعان بومسازگان نوآوری و در نهایت توسعه اقتصاد منطقهای ایفا میکنند. این پژوهش با هدف طراحی مدل پارادایمی بومی برای توسعه مراکز نوآوری در ایران با استفاده از روش نظریه دادهبنیاد و دادههای میدانی حاصل از مصاحبه با ۱۹ خبره بومسازگان نوآوری ایران انجام شده است. ناکارآمدی مراکز نوآوری در ایران، بهعنوان پدیده محوری این پژوهش در نظر گرفته شده است. بر این اساس، یافتهها نشان میدهد شرایط علّی شکلگیری و توسعه مراکز نوآوری در ایران شامل یادگیری سطحی و بدون بومیسازی مفهوم در شکلگیری مراکز نوآوری و عدم شفافیت نهادی و کارکردی در مراکز نوآوری است. شرایط زمینهای نیز دربردارنده ضعف در حکمرانی نوآوری و بیتوجهی به آمایش سرزمینی، وابستگی مالی و اداری مراکز نوآوری به منابع دولتی و ضعف در برنامهها و خدمات پشتیبان است. ازسوی دیگر، شرایط مداخلهگر مانند ساختارهای اجرایی ناسازگار با الزامات نوآوری و وفور نهادهای فاقد کارکرد اجرایی در بومسازگان نوآوری، چالشهایی مهم بر سر راه توسعه مراکز نوآوری اثربخش در کشور ایجاد کردهاند. راهبردهای پیشنهادی این پژوهش شامل تحول در حکمرانی نوآوری، توسعه مهارتها و توانمندیهای نرم و سخت و توسعه شبکههای همکاری ملی و بینالمللی است. براساس نظر خبرگان، اجرای این راهبردها، پیامدهایی شامل جهش متوازن توسعه بومسازگان نوآوری در سطح ملی و بینالمللی، رشد بهره گیری از ظرفیت قانون جهش تولید دانش بنیان جهت سرمایهگذاری بازیگران مختلف در بومسازگان نوآوری و ارتقای کیفیت و اثربخشی مراکز نوآوری در بومسازگان نوآوری را در پی خواهد داشت. این مطالعه با ارائه مدلی جامع و بومی، چهارچوبی برای سیاستگذاران و مدیران مراکز نوآوری فراهم میکند تا با عبور از چالشهای ساختاری، به سمت نقشآفرینی مؤثر در بومسازگان نوآوری کشور حرکت کنند.