آرایه‌شناسی مأموریت‌محور پارک‌های علم و فناوری ایران براساس تحلیل محتوای اسناد راهبردی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری رشته مطالعات نوآوری و توسعه فناوری‌های راهبردی، موسسه تحقیقات سیاست علمی کشور، تهران، ایران.

2 استادیار گروه پژوهشی سیاست فناوری و نوآوری، موسسه تحقیقات سیاست علمی کشور. تهران، ایران.

3 استادیار گروه سیاست علوم و تحقیقات، مؤسسه تحقیقات سیاست علمی کشور. تهران، ایران

4 استادیار گروه ارزیابی سیاست ها و پایش علم، فناوری و نوآوری، مؤسسه تحقیقات سیاست علمی کشور. تهران، ایران.

doi
10.22034/jstp.2025.12103.1954
چکیده

پارک‌های علم و فناوری در سراسر جهان به‌عنوان ابزار سیاست‌گذاری نوآوری، از طریق هم‌جواری بنگاه‌های دانش‌بنیان و فناور و بهره‌گیری از اثرات تجمعی، به ارتقای کارآفرینی فناورانه کمک کرده‌اند. با وجود پژوهش‌های فراوان درباره تنوع ساختار، اهداف و نقش‌های پارک‌های علم و فناوری در سطح بین‌المللی، در ایران هنوز مطالعات نظام‌مند برای طبقه‌بندی و مقایسه میان پارک‌ها محدود است. مطالعه انجام‌شده، با هدف پرکردن این خلأ، به آرایه‌شناسی پارک‌های علم و فناوری ایران می‌پردازد. داده‌ها از اسناد راهبردی هفده پارک علم و فناوری که اسناد آن‌ها در دسترس بود، استخراج شد. تحلیل با نرم‌افزار مکس‌کیودا و از طریق کدگذاری باز و محوری، تدوین ماتریس تطبیق پارک-مأموریت و به‌کارگیری روش طبقه‌بندی انجام گرفت. یافته‌ها نشان می‌دهد پارک‌های ایران را می‌توان در چهار طبقه مأموریتی اصلی دسته‌بندی کرد: (1) جامع/افقی با رویکرد پوشش طیف وسیعی از فناوری‌ها و خدمات، (2) حوزه‌ای/عمودی با تمرکز بر خوشه‌های تخصصی و زنجیره‌های ارزش مشخص؛ (3) شبکه‌سازی ملی و بین‌المللی با مأموریت میانجی‌گری برای اتصال بازیگران، توسعه بازارهای صادراتی و جذب سرمایه‌گذاری خارجی و (4) منطقه‌ای با جهت‌گیری حل مسائل بومی، توسعه نیروی انسانی و پیوند با سیاست‌های آمایش سرزمین. نتایج این پژوهش می‌تواند راهنمایی عملیاتی برای سیاست‌گذاران جهت طراحی ساز‌وکارهای حمایتی متمایز، تخصیص هدفمند منابع و توسعه شاخص‌های ارزیابی عملکرد مبتنی بر مأموریت فراهم آورد.