کاوش نجات‌بخشی در حوضۀ آبگیر سد چَم‌شیر: معرفی محوطۀ شمارۀ 33

نویسندگان

1 مدرس مدعو گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ هنر، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران (نویسندۀ مسئول).

2 کارشناس اداره کل موزه‌ها، وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی، تهران، ایران.

doi
10.22059/jarcs.2025.399302.143368
چکیده

فعالیت‌های عمرانی، ازجمله سدسازی باوجود تخریب محوطه‌ها در طی چند دهۀ اخیر موجب‌شده که فرصتی برای کاوش محوطه‌های باستانی نیز به‌وجود آید؛ ازجمله سدهایی که تعداد زیادی محوطه در محدودۀ آبگیر آن کاوش شد، سد چَم‌شیر در شهرستان گچساران واقع‌در استان کهگیلویه‌وبویراحمد است. در محدودۀ حوضۀ آبریز سد باتوجه به بررسی و کاوش‌های صورت‌گرفته در دهۀ 1390 و سال 1401ه‍.ش. محوطه‌های زیادی مربوط به دوران پیش و پس از اسلام شناسایی شده است. یکی از این محوطه‌های با ارزش که در طی کاوش نجات‌بخشی سال 1401 به‌همراه 17 محوطۀ دیگر مورد کاوش قرار گرفت، محوطۀ شمارۀ 33 است. هرچند مدت‌زمان کافی برای ارائه طرح پرسش و در ادامۀ کاوش هدفمند در محوطه نبود، با این‌وجود طی بررسی و کاوش انجام‌شده و باتوجه به آثار معماری و فرهنگی، مشخص شد که این محوطه در طی سده‌های نخستین اسلامی تا دورۀ پهلوی به‌عنوان یک استقرار موقت توسط کوچ‌نشینان منطقه مورداستفاده بوده است. در پایان فعالیت باستان‌شناختی در این محوطه، یک بافت روستایی شامل: خانه‌ها، مسجد، گورستان و بنایی منفرد با کاربری نامشخص کشف، کاوش و مستندنگاری شد. تمام ساختارهای معماری این بافت روستایی از مصالح بومی، قلوه و لاشه‌سنگ بود. از این فعالیت تعداد زیادی سفال، چند عدد قطعه شیشه و یک عدد سکۀ بسیار مستعمل و ناخوانا به‌دست آمد. به‌نظر می‌رسد این روستا، به‌طور فصلی مورداستفاده قرار می‌گرفته است. هدف از کاوش در این محوطه ضمن فعالیت‌های نجات‌بخشی، شناخت و مستندنگاری فضاهای معماری این محوطه و تحلیل داده‌های به‌دست آمده می‌باشد. پژوهش حاضر براساس روش توصیفی-تحلیلی بوده و داده‌های آن ازطریق فعالیت میدانی و مطالعۀ منابع کتابخانه‌ای جمع‌آوری شده است.