فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پلتفرم‌های آنلاین طی دهه‌های اخیر به بازیگرانی کلیدی در عرصه ارتباطات دیجیتال و شیوه‌های نوین کسب‌وکار تبدیل شده‌اند. با رشد و گسترش سریع این بسترها، مسئله مسئولیت‌پذیری آن‌ها در قبال رفتار کاربران و شیوه نظارت بر تعاملات دیجیتال، اهمیت فزاینده‌ای پیدا کرده است. پژوهش حاضر با هدف ارائه چارچوبی نظری مبتنی بر تجارب ملی، به بررسی نحوه کنش مسئولانه پلتفرم‌های ایرانیِ مبتنی بر مبادله در حوزه‌های منتخب پرداخته و تلاش دارد مرزهای مسئولیت آن‌ها را در قبال مبادلات شکل‌گرفته در بستر پلتفرمی روشن سازد. این مطالعه با بهره‌گیری از روش تحلیل مضمون و مصاحبه‌های نیمه ساختاریافته با خبرگان متنوعی از نهادهای حاکمیتی و بخش خصوصی، به شناسایی و تحلیل مسئولیت‌های پلتفرم‌ها بر اساس جایگاه و میزان مداخله آن‌ها در تبادلات مالی، داده‌ای و زنجیره ارزش می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد پلتفرم‌هایی که در مبادلات مالی یا فیزیکی میان کاربران نقش مستقیم ایفا می‌کنند، در قبال تضمین امنیت، کیفیت تبادل و صیانت از حقوق کاربران، مسئولیت بیشتری بر عهده دارند. به همین دلیل، تدوین چارچوب‌های حقوقی و مقررات نظارتی متناسب با این نقش‌ها، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است. در مقابل، پلتفرم‌هایی که صرفاً به‌عنوان واسطه داده‌ای یا اطلاعاتی عمل می‌کنند، از مسئولیت مستقیم کمتری نسبت به محتوا و کالا (خدمت) مبادله‌شده برخوردارند. در این موارد، بهره‌گیری از ترکیبی از نظارت دولتی و سازوکارهای خودتنظیمی، رویکردی مؤثر برای حفظ تعادل میان کارایی اقتصادی و پاسخ‌گویی اجتماعی است. در مجموع، یافته‌های تحقیق بر ضرورت اتخاذ سیاست‌های افتراقی و متناسب با نقش و عملکرد پلتفرم‌ها تأکید دارد تا رفتار مسئولانه و منافع کسب‌وکار به طور هم‌زمان تضمین شود.