هوش مصنوعی در صنایع پتروشیمی ایران: چالش‌ها و راهکارها

نویسندگان

1 مرکز علوم داده، دانشگاه صنعتی شریف، تهران، ایران.

2 پژوهشکده الکترونیک، دانشگاه صنعتی شریف، تهران، ایران

3 دانشکده مهندسی برق، دانشگاه صنعتی شریف، تهران، ایران.

doi
10.22034/jstp.2025.11792.1825
چکیده

صنعت پتروشیمی ایران به‌عنوان یکی از ارکان اصلی اقتصاد کشور، با چالش‌هایی همچون نوسانات قیمت جهانی نفت و گاز، تحریم‌های بین‌المللی، افزایش هزینه‌های تولید و نیاز به ارتقای بهره‌وری مواجه است. هوش مصنوعی به‌عنوان یک فناوری تحول‌آفرین، قابلیت بالایی برای بهبود عملکرد این صنعت از طریق تحلیل داده‌های بزرگ، پیش‌بینی دقیق، بهینه‌سازی فرآیندها و خودکارسازی عملیات دارد. با این حال، به‌کارگیری هوش مصنوعی در صنعت پتروشیمی ایران با موانعی همچون محدودیت‌های فنی، کمبود نیروی انسانی متخصص، نبود زیرساخت‌های مناسب و مقاومت در برابر تغییرات سازمانی روبرو است. این مقاله با بررسی جایگاه ایران در سطوح تکامل هوش مصنوعی در صنعت پتروشیمی، چالش‌ها و فرصت‌های پیش‌رو را شناسایی و راهکارهایی برای توسعه این فناوری ارائه می‌دهد. چهار سطح تکامل هوش مصنوعی شامل نظارت لحظه‌ای، پیش‌بینی رویدادها، شبیه‌سازی نتایج و خودکارسازی کامل فرآیندها مورد بررسی قرار گرفته‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهند که ایران عمدتاً در سطوح اولیه تکامل هوش مصنوعی قرار دارد و برای دستیابی به سطوح بالاتر، نیازمند سرمایه‌گذاری در فناوری‌های داخلی، توسعه زیرساخت‌ها، آموزش نیروی متخصص و تدوین چارچوب‌های قانونی و اخلاقی است. در نهایت، پیشنهاداتی برای سیاست‌گذاران و مدیران صنعتی جهت تسهیل به‌کارگیری هوش مصنوعی و استفاده از فرصت‌های آن در صنعت پتروشیمی ایران ارائه شده است.