تاریخ‌گذاری رادیوکربن بقایای انسانی گورستان مرسین‌چال

نویسندگان

1 پژوهشگر پسا دکتری، گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.

2 دانشیار گروه تاریخی، پژوهشکدۀ باستان‌شناسی، پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران (نویسندۀ مسئول).

doi
10.22059/jarcs.2025.395930.143351
چکیده

استفاده از گاهنگاری مطلق با روش سالیابی رادیوکربن یا کربن 14در مطالعات باستان‌شناسی امروزی در جهان به‌طور چشمگیری متداول شده است. گورستان مرسین‌چال در روستای تلاجیم، شهرستان مهدی‌شهر، استان سمنان واقع شده است. تاکنون چهار فصل کاوش در این محوطه انجام گرفته و کاوشگران بر پایۀ یافته‌های حاصل از گورهای کاوش شده، تاریخ‌گذاری نسبی آن به اواخر هزارۀ اول پیش‌ازمیلاد پیشنهاد داده‌اند. این پژوهش دارای ماهیت بنیادی با رویکردی توصیفی-تحلیلی و روش گردآوری آن دارای دو بخش میدانی و آزمایشگاهی است. در مطالعات میدانی یافته‌های حاصل از کاوش مورد مستندنگاری و مطالعه قرارگرفتند و سپس نمونه‌های آزمایشگاهی انتخاب شدند. در مرحلۀ دوم برای تاریخ‌گذاری مطلق نمونه‌هایی از بقایای شش اسکلت انسانی از شش گور که در طول فصل چهارم کاوش گورستان مرسین‌چال کشف شده بودند، انتخاب شدند. این نمونه‌ها با استفاده از تکنیک‌های رادیوکربن (C14) و با استفاده از روش طیف‌سنجی جرمی شتاب‌دهندۀ (AMS)، مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند؛ بنابراین هدف اصلی این پژوهش گاهنگاری مطلق گورستان مرسین‌چال و یافته‌های داخل گورهاست. پرسش‌های قابل طرح در این پژوهش عبارتنداز: گورستان مرسین‌چال مربوط به چه دوره‌های فرهنگی است؟ و شیوه‌های تدفین و نوع اشیای داخل گورها در دوره‌های به چه شکلی بوده است؟ و افراد دفن شده در این گورستان دارای چه نوع رژیم غذایی بودند؟ نتایج تاریخ‌گذاری نشان‌داد که این گورستان در بازۀ زمانی 409 تا 51 پ.م. هم‌زمان با ادوار هخامنشی، سلوکی و اشکانی مورداستفاده قرار گرفته و شیوه‌های تدفین و اشیای درون گورها در تمام این دوره‌ها ثابت مانده و تغییر چشمگیری در گذر زمان نداشته‌اند. بررسی ترکیب ایزوتوپی کربن (δ13C) و نیتروژن (δ15N) کلاژن این افراد با روش IRMS، بیانگر مصرف ترکیبی مواد غذایی گیاهی و حیوانی در رژیم غذایی افراد مورد مطالعه است.