بررسی کوچکترین واحد پولی ساسانیان به همراه تحلیل نقوش و ضرابخانههای آن
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری تاریخ ایران قبل از اسلام، گروه تاریخ، دانشکدۀ ادبیات، علوم انسانی و اجتماعی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 استاد گروه تاریخ، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران (نویسندۀ مسئول).
3 دانشیار گروه تاریخ، دانشکدۀ ادبیات، علوم انسانی و اجتماعی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
doi
10.22059/jarcs.2024.371446.143249چکیده
در نظام مالی عصر ساسانی (651-224م.)، علاوهبر دو واحد پولی اصلی، یعنی دینار (طلا) و درهم (نقره)، واحدهای کمارزشتر دیگری نیز در گردش بودند که بهویژه در بخشهایی از ایران در مبادلات اقتصادی مردم از اهمیت ویژهای برخوردار بودند. این واحدهای کمارزشتر که شامل اجناس نقره با وزن پایین، مس، برنج و مفرغ میشدند، نقش عمدهای در اقتصاد عمومی و مبادلات روزمره ایفا میکردند. بررسی این سکههای خرد، علاوهبر نشاندادن نوع مواد اولیۀ آنها، به کشف نقوش و نمادهایی خاص نیز منجر میشود که در هیچکدام از سکههای طلا و نقره ساسانی مشاهده نمیشود. نکتۀ جالبتوجه در این سکهها، درج نقوش و نمادهایی ویژه است که بههیچوجه بر دینارها و درهمها بهکار برده نمیشد؛ نقوشی بزرگ از خورشید و ماه و ستاره و آتشدانی افروخته در روی سکه که بیشک نماد یک موضوع و باور خاص هستند. میدانیم که خورشید و ماه که بر پایۀ اوستا از ایزدان زردشتی هستند با بررسی مسکوکات خُرد مانند پشیز و مطالعۀ متون پهلوی ساسانی و کتاب دینی اوستا که مملو از به تصویر کشیدن نمادهای دینی است؛ و همچنین تحلیل رویدادهای تاریخی و شاهان مختلف عصر ساسانی، میتوان به این نتیجه رسید که این نقوش درحقیقت نشانگر عقاید و باورهای دینی مردم آن دوران بودهاند. در اینمیان، تنها نقوش نمادین نیستند که اهمیت دارند، بلکه نام ضرابخانههایی که این سکهها در آنها ضرب میشدند نیز در این مطالعه مهم بهشمار میآیند. افزونبر این، سکههای پشیز موزۀ ملک نیز بهعنوان نمونههای مهم درنظر گرفته شدهاند؛ لذا در این پژوهش قصد آن دارد تا به بررسی جامع تمامی این نقوش و نمادها، همچنین معرفی ضرابخانهها و کارکرد آنها در دورۀ ساسانی پرداخته و به تحلیل ارتباط آنها با باورهای دینی و فرهنگی این دوره را ارائه دهد.
