فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

دورۀ میان‌سنگی و گذار آن به دورۀ نوسنگی در جنوب‌غرب آسیا، یکی از مهم‌ترین مراحل تحول فرهنگی انسان است که در آن جوامع انسانی به تدریج شیوۀ زندگی و رفتار فرهنگی خود را تغییر داده و وارد عصر جدید شدند. انسان پس از هزاره‌ها سبک زندگی به‌عنوان شکارچیان و خوراک‌جویان سیار وارد دوره‌ای شدند که برخی از دانشمندان آن‌ را عامل شروع دورۀ آنتروپوسن (دورۀ انسانی) می‌دانند؛ بنابراین، مطالعه و شناخت شیوۀ زندگی شکارچی-گردآورنده‌های دورۀ میان‌سنگی و ورود آن به عصر نوسنگی بسیار ضروری می‌باشد. درحال حاضر، چندین استقرارگاه‌های باستان‌شناسی مهم در محدودۀ نوار جنوب‌شرقی سواحل دریای خزر مورد پژوهش قرار گرفت که دارای توالی‌های غنی از شکارچیان و گردآورندگان خوراک از حدود ۱۵,۰۰۰ تا ۱۰,۰۰۰ سال پیش را نشان می‌دهد. این غارها ازلحاظ موادفرهنگی این دوره بسیار چشمگیر است و قابل‌مقایسه با هیچ جای ایران نیست. یکی از این مکان‌ها، غار هوتو است که در نزدیکی شهر امروزی بهشهر واقع‌شده و نخستین‌بار در سال ۱۹۴۹ و 1951م. توسط انسان‌شناس آمریکایی کارلتون کوون کاوش شد؛ اما متأسفانه به‌دلایل مختلفی گزارش مناسبی از این غار هرگز ارائه نشد. فعالیت‌های جدید ما در این غار پس از ۷۰ سال به‌دنبال تحقق یک تقویم گاهنگاری درست و مطمئن از دورۀ میان‌سنگی تا دورۀ اشکانی و پیوند دادن خلأهای واضح در توالی غار و تغییرات اقلیمی و محیطی در سال 1400ه‍.ش. بوده است. کاوش جدید در غار هوتو، نه‌تنها برای جانمایی داده‌های حاصل از کاوش‌های کوون مفید است، بلکه به ما کمک کرد تا بتوانیم توالی جدیدی را برای این غار پیشنهاد نماییم. در این پژوهش، ما نه‌تنها داده‌های کاوش سال 1400 را شرح داده‌ایم، بلکه تمام پیشنهادهای دوره‌بندی که توسط کارلتون کوون، مایکل گرگ و کریستوفر تورنتون را نیز جمع‌بندی و با داده‌های جدید ترکیب کرده‌ایم. پروژه ما نه‌تنها شامل داده‌های غار هوتو می‌باشد، بلکه کاوش‌های اخیر در دو محوطۀ مهم و کلیدی دیگر، یعنی غار کمربند و تپه کمیشانی را با هم مقایسه کرده‌ایم. براساس کاوش‌های اخیر در منطقه می‌توان مدلی جدید از گذار به دورۀ میان‌سنگی به نوسنگی جنوب‌شرق دریای کاسپی پیشنهاد نمود. همچنین داده‌های اخیر نشان می‌دهد که شاید این منطقه، یکی از کانون‌های اولیۀ اهلی‌سازی حیوانات و گیاهان درنظر گرفته شود که برای تدوین این مهم باید منتظر نتایج دیگر داده‌ها باشیم.