تحلیل زیست‌‌جهان اعضای هیئت‌‌علمی پژوهشی با تاکید بر مناسبات و تعاملات غیررسمی

نویسندگان

1 عضو هیئت علمی گروه مطالعات نظری علم، فناوری و نوآوری، مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور، تهران، ایران.

doi
10.22034/jstp.2024.11598.1752
چکیده

شناخت زیست‌جهان اعضای هیئت‌علمی به مثابه شناخت جریان واقعی زندگی روزمره‌ی تاثیرگذارترین کنشگران نهاد علم برای سیاستگذاری و راهبری عالمانه‌ی این نهاد، حائز اهمیت است. زیست‌جهان به عنوان محل ارتباط و تعامل غیرمنفرد و متشکل از کنش‌گران بوده و براساس زبان مشترک تحقق می‌یابد که دریافت دقیقی از آن واقع‌گرایی سیاستگذاران علم را افزایش می‌دهد. توصیف عمیق و تحلیل مناسبات و تعاملات غیررسمی اعضای هیئت‌علمی پژوهشی به عنوان بخش مهمی از زیست‌جهان آنها در پژوهش حاضر مورد توجه قرار گرفته است. به این منظور، از رویکرد کیفی، روش پدیدارشناسی و ابزار مصاحبه‌ نیمه‌ساختاریافته استفاده شد. با استفاده از روش نمونه‌گیری نظری با 25 نفر از اعضای هیئت‌علمی 4 موسسه پژوهشی وابسته به وزارت علوم با رعایت تنوع رشته‌ای مصاحبه انجام شد و تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. برای تحلیل اطلاعات جمع‌آوری شده از روش استویک-کولایزی- کین مدنظر موستاکاس استفاده شد. یافته‌ها نشان از واحدهای معنایی سازنده و مخرّب در تجربه‌‌ زیسته‌ی‌ اعضای هیئت‌علمی دارد. عوامل موثر بر این ادراکات نیز، سیستم، مکان تعاملات، تعاملات رسمی و شبکه‌های اجتماعی نشان داده شده است. نتیجه آن‌که، برخی از کارکردهای موسسات را می‌توان به فضای غیررسمی اعضای هیئت‌علمی واگذار کرد. اعتماد سیستم‌های مدیریتی به این فضا و تسهیل مناسبات و تعاملات، سبب نظارت اجتماعی غیررسمی و بالارفتن هزینه بی‌اخلاقی، تحقق یادگیری ضمنی و مشارکتی، ایجاد حس سرزندگی و انگیزش برای انجام پژوهش، کمک به جامعه‌پذیری هیئت‌علمی جدید، کسب فهم میان‌رشتگی برای عاملان و کنشگران است که در فضای غیررسمی و در قالب اقدامات نرم و نهفته محقق می‌شود.