فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ادبیات عرفانی پیش از اسلام در حوزة نجد ایران، ادبیاتی آمیخته به رمز و کنایه و سرشار از گفت‌و‌گو با عالم بالاست. تلاش برای شناختن حقیقت انسان و رسیدن به درک خدایی، جنبه‌ای از عرفان ایران پیش از اسلام است که افرادی چون مانی، با تأثیر‌پذیری از آیین گنوسی آن را به ادبیات ایران وارد کردند. نوشته‌های مانی و شاگردانش تا قرن‌ها در مناطق ایرانی سرزمین‌های شرق، آموخته و آموزانده‌ می‌شد. با توجه به اینکه جبر و اختیار از مسائل مهم فلسفی دربارة افعال انسان در همة ادیان و آیین‌هاست، این پژوهش برآن است تا به شیوۀ تطبیقی و با بررسی برخی نوشته‌های بجای ماندۀ مانوی، نخست به بررسی یکی از این جنبه‌های باور‌های مانویان یعنی جبر و اختیار انسان و خویش‌کاری انسان در رهایی نور و رسیدن به عالم ملکوت بپردازد و سپس با بررسی عقیدة عرفانی اسلام در موضوع جبر و اختیار، با استفاده از متون شاخص عرفانی، این دو دیدگاه را با یکدیگر مقایسه کند. طبق بررسی انجام گرفته می‌توان گفت که از دیدگاه این دو آیین، مفهوم جبر و اختیار در واقع تضادی میان دو جنبۀ مختلف از وجود بشر ایجاد نمی‌کنند، بلکه به تکمیل یکدیگر می‌انجامند. به این ترتیب، ارادۀ انسان جزئی از ارادۀ الهی در نظام عالم است و انسان از آزادی عمل برخوردار است.