بررسی روشمند و تحلیل روند شکل گیری محوطه پارینه سنگی خانه سر 1 در شرق مازندران

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری باستانشناسی پیش از تاریخ، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران

2 استاد گروه باستان‌شناسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

3 استادیار گروه باستانشناسی دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران

doi
10.22059/jarcs.2021.322540.143010
چکیده

محوطه خانه ­سر 1 رخساره­ای متشکل از نهشته ­های زمین‌شناختی پلیستوسن است که در 700 متری شرق غار کمیشان نکا قرار دارد. بر اساس روش نمونه ­برداری تصادفی روشمند، 4992 قطعه‌سنگ از این محوطه به دست آمد. دست­ساخته­ های سنگی بر اساس ثبت و ضبط ویژگی­ ها در بانک اطلاعاتی آنها مطالعه شدند و در نهایت با محاسبه بیشترین صفات تکرار شده در مجموعه ویژگی فناوری و گونه ­شناسی دست­ افزار­های سنگی مشخص شد. مسئله‌ای که شناسایی محوطه خانه­ سر 1 به وجود آورده، آن است که محوطه ­ای بزرگ با حجم بسیار فراوان دست­ساخته ­های سنگی در نزدیکی غار کمیشان چه ماهیتی دارد؟ آیا به لحاظ زمانی و کارکردی ارتباطی میان این دو محوطه وجود دارد؟ برای پاسخ به این مسائل، در مواجه با یک محوطه روباز که فاقد تاریخ­گذاری مطلق است دو رویکرد در نظر گرفته شده است. نخست مطالعه دست ­افزار­های سنگی موجود در این محوطه و سپس بررسی ساختار زمین­ شناختی و ویژگی­ های محیطی که منجر به شکل ­گیری محوطه شده­اند. با تلفیق این دو بخش دلایلی برای انتساب محوطه به دوره­ای خاص پیشنهاد می­ گردد. در نتیجه، مطالعه دست ­افزار­های سنگی در مطابقت با مطالعه بستر زمین­ شناختی محوطه و پدیده­ های اقلیمی پلیستوسن متأخر احتمالاً شکل­ گیری محوطه خانه­ سر 1 در انتهای دوره پارینه سنگی میانی و ابتدای دوره پارینه­ سنگی نوین و مصادف با MIS3، فاز پیشروی خوالینین قدیم دریای مازندران و شکل‌گیری واحد لُس بالایی در منطقه رخ داده است. صنایع سنگی خانه‌سر 1 آشکارا دارای رنگ و بوی محلی است و از نظر گونه‌شناسی اختلافات اساسی با صنایع سنگی شناخته‌شده دورۀ پارینه‌سنگی نوین در سایر مناطق فلات ایران دارد