تحلیل معناشناختی هنر صخره‌ای در روستا‌های معین‌آباد، دربر، هفتان و قله گندم کوه شهرستان تفرش

نویسندگان

1 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد گروه باستان‌شناسی دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران.

2 استادیار گروه باستان‌شناسی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، تهران، ایران.

doi
10.22059/jarcs.2023.359699.143221
چکیده

هنرمندان روزگار کهن با خطوط ساده بر مقصود هنری (سنگ) نگاره­هایی را ایجاد و  نشان و هویت خود را بر آن می­زدند. این هنر غیر صوری ما را تشویق می­کند تا با چشمی حساس‌تر به کاوش فرم‌های طبیعی سنگ­ها اشکال بپردازیم. اگر این اصل را بپذیریم که هر اثر هنری واجد بعد فنی­-کاربردی است، پس سنگ‌نگاره‌ها در حوزه تاریخ هنر و باستان‌شناسی می­ توانند تغییرات جغرافیایی، گستره وسیعی از زیست‌بوم‌ها و زندگی جانوری و گیاهی و ارتباط آن با زندگی انسان را نشان ­می­دهند. در شهرستان تفرش در عرصه هنر و معماری آثار ارزشمندی برجای‌مانده است. هدف از انجام  این پژوهش مطـالعه دقیق و روشمـند ‌نگاره‌های روسـتاهای زاغر، دربر، هفتان و قله گندم کوه ازنظر سنگ­­ نگاری، انعکاس باورهای فرهنگی، گاه‌نگاری نسبی و زمین ­ریخت ­شناسی است. در این تحقیق تلاش می­شود بر اساس بررسی این نگاره‌ها به این دو پرسش پاسخ داده شود: نخست با توجه به مقایسه گونه شناختی، سنگ­نگاره ­های منطقه تفرش متعلق به چه محدوده زمانی است؟ دوم آیا سنگ‌نگاره‌ها متعلق به جوامع کوچ رو بوده ­اند یا جوامع یکجا­نشین در ایجاد آن نقشی داشته‌اند؟ داده­ ها ابتدا به روش پیمایشی، شناسایی، عکس‌برداری و به روش مولاژ برداری، نگاره برداری شدند. با توجه به نبود امکانات آزمایشگاهی، تنها با تکیه‌ بر تفسیر معنایی و مفهومی زمان تقریبی آن‌ها قابل تخمین است. گمان می‌رود نگاره ­ها مربوط به دورۀ ساسانی هستند. با توجه به اینکه هر چهار موقعیت در کنار راه ­های مال­ رو قرار داشته و احتمالاً مسیر کوچ بوده و سنگ‌نگاره‌ها متعلق به جوامع کوچ رو هستند.