زمینلرزه تاریخی 856 AD کومس: مروری بر مطالعات پارینه لرزهشناسی سامانه گسلی آستانه، البرز مرکزی
نویسندگان
1 کرسی یونسکو در مخاطرات زمین شناسی ساحلی، پژوهشکده علوم زمین، تهران، ایران
2 سازمان زمین شناسی امریکا، صندوق پستی: 25046, M.S. 974 ، دنور، ایالات متحده امریکا
3 UMR IDES، دانشگاه پاریس- جنوب، 91405 ارسی، فرانسه
4 دانشکده زمین شناسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
5 کرسی یونسکو در مخاطرات زمین شناسی ساحلی، پژوهشکده علوم زمین، تهران، ایران
6 دپارتمان علوم زمین، UMR 5243, دانشگاه مونت پلیه، مونت پلیه، فرانسه
7 مرکز اروپایی تحقیقات و آموزش در علوم زمین زیست محیطی، سرژ، فرانسه
8 سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران
9 سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران
10 UMR IDES، دانشگاه پاریس- جنوب، 91405 ارسی، فرانسه
doi
10.22059/jarcs.2023.358711.143202چکیده
گسل آستانه بهطور کلاسیک بهعنوان سرچشمه ویرانگرترین رخداد لرزهای تاریخی در شمال خاوری ایران یعنی زمینلرزه 856 کومس با بزرگی تخمینی بین 4/7 تا 9/7 توصیف می شود. در این مقاله بر پایه نتایج به دست آمده از پژوهش های پارینه لرزهشناسی برآمده از ترانشههای پنجگانه AT1 AT4, AT3, AT2 و AT5 در راستای گسل آستانه به تعیین بزرگای لرزه های گذشته و دوره بازگشت آنها میپردازیم. مطالعۀ پارینه لرزهشناسی در دو ساختگاه کفه گلی پلایا و گرابن در راستای گسله، شواهدی از 5 تا 8 رخداد لرزهای کهن را ارائه مینماید که با استفاده از تاریخگذاری لومینسانس و رادیو کربن تعیین سن شدهاند. جوانترین گسیخت لرزهای در ترانشه AT5 در بازۀ زمانی BP 20 ± 700 سال و 140 ± 1370 سال سن IRSL دیده شد که میتواند منطبق بر گسیخت تاریخی زلزله کومس باشد. واکاوی و اندازهگیریهای ریخت زمین ساختی در امتداد پهنه گسلی جابهجایی هم ارز 3/0± 9/3 متر را برای زمینلرزه پیش از آخر برآورد مینماید. گسیختگی سطحی نشاندهنده بزرگای گشتاوری بین 3/7 و 5/7 قابل مقایسه با بزرگی تخمینی برای رخداد تاریخی کومس است. توزیع رخدادهای گذشته در طول زمان نشانگر یک الگوی لرزهای شبه دورهای با دوره بازگشت میانه 230 ± 1800 سال است
