مروری انتقادی بر مطالعات و پژوهشهای مربوط به پیشینه پژوهش (1375- 1400)
نویسندگان
1 کارشناس ارشد علم اطلاعات و دانششناسی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران
2 دانشجوی کارشناسی مشاوره، دانشگاه پیام نور واحد صحنه، کرمانشاه، ایران
doi
10.22054/jks.2022.68132.1510چکیده
پیشینههای پژوهش نقش و جایگاه ویژهای در بین پژوهشها دارند و زمانی ارزش آنها بیشتر خواهد شد که پژوهشگر منابع مرتبط را بهصورت انتقادی موردبررسی و تحلیل قرار دهد. ازاینرو، هدف پژوهش حاضر، مرور انتقادی مطالعات و شناسایی مهمترین مباحث و معیارهایی است که به بررسی پیشینههای پژوهش پرداختهاند، است. روش این پژوهش کتابخانهای- اسنادی است که با استفاده از مرور نظاممند و با رویکرد تحلیل انتقادی، به بررسی و تحلیل منابع و مطالعات صورت گرفته پرداخته است. با استفاده از مراحل، مشخص کردن هدف پژوهش، جستجوی منابع، تجزیهوتحلیل منابع و استخراج دستههای موضوعی به بررسی منابع و تحلیل آنها پرداخته شده است. در پایگاههای فارسی ایرانداک، سیویلیکا، پایگاه اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی (SID)، نورمگز، پرتال علوم انسانی، مگیران و در پایگاههای غیرفارسی ساینس دایرکت، اریک و امرالد جستجو انجام شد و با بررسی منابع، دستههای مطالعات نظری و راهنماها (تعریف، اهمیت، هدف و کارکرد) پیشینههای پژوهش، انتقادی بودن پیشینههای پژوهش و معیارهای ارزیابی پیشینههای پژوهش استخراج گردید. در دسته مبانی نظری پیشینههای پژوهش، از محاسن مطالعات آن است که به تشریح اهمیت، فواید و کارکردهای پیشینه پژوهش پرداختهاند، اما به دلیل قابلفهم نبودن راهنماها، عدم تشریح مسئله پژوهش و ارائه مطالب نامرتبط موجب سردرگمی مخاطب شدهاند. در دسته معیارهای ارزیابی پیشینه پژوهش، پژوهشها با تدوین معیارهایی جهت بررسی پیشینهها به پژوهشگران این امکان را دادهاند که منابع و مطالعات گذشته را با دیدگاهی عمیقتری موردبررسی قرار دهند، اما این معیارها نیز گاه به دلیل گویا و قابلفهم نبودن مشکلاتی را برای پژوهشگران به ارمغان آورده است و در دسته تحلیل انتقادی پیشینهها، با اینکه در عنوان و متن پژوهشها قصد داشتهاند به بررسی تحلیل انتقادی بپردازند، اما آنها نیز نهتنها به تشریح کامل موضوع نپرداختهاند، بلکه خود نیز منابع موردبررسی را با رویکردی انتقادی مورد تحلیل قرار ندادهاند. نتایج نشان میدهد، پژوهشها توجه به بحث تحلیل انتقادی در پیشینههای پژوهش را مورد کمتوجهی قرار دادهاند و این مسئله نشاندهندهی آن است که پژوهشگران با دیدگاهی سطحی به این مسئله پرداختهاند و به عمق منابع و متون پیشینههای پژوهش نفوذ نکردهاند.
