تحلیل گفتمان روشنفکری در سینمای ایران: (مطالعه موردی فیلم بانو)
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری ارتباطات، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 استادیار دانشکده علوم اجتماعی ارتباطات و رسانه،واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران،ایران
3 دانشیار دانشکده علوم اجتماعی ارتباطات و رسانه،واحد تهران مرکزی،دانشگاه آزاد اسلامی، تهران،ایران (نویسنده مسئول)
doi
10.22034/scm.2025.440285.1724چکیده
هدف اصلی پژوهش حاضر مطالعه ساختارهایی است که روشنفکر در آن دست به تفکر می زند و تأثیر و تأثر آن بر شاکله های اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی جامعه را میسنجد. در این راستا پژوهش حاضر به تحلیل گفتمان روشنفکری در سینمای ایران با مطالعه و بررسی «فیلم بانو» پرداخته است. دادههای این پژوهش به صورت کیفی جمعآوری شدهاند و با استفاده از روش تحلیل گفتمان انتقادی بر مبنای نظریه گفتمان لاکلاو و موفه مورد بررسی قرار گرفتهاند. در چارچوب نظری تحقیق از رویکرد کارل مانهایم تحت عنوان جامعهشناسی شناخت استفاده نمودهایم. نتایج پژوهش نشان داد ساختارهای مطرح شده در فیلم بانو حول دو محور کلی: 1- تقدسزدایی 2- واقعگرایی اگزیستانسالیسم قرار میگیرد. مهمترین تقدسزدایی که در فیلم بانو دیده میشود را میتوان در چارچوبهای نقد مذهبی، قطعیتزدایی؛ ناممکن بودن رستگاری دنیوی، شکگرایی، ارزشزدایی از رنج؛ جریان ضد رمانتیسیسم، آنتیتز اجتماعی؛ نقد نظام اخلاقی مبتنی بر فریب و نادانی و نقد قداست خانوادگی یافت. فکتهای بدست آمده که ذیل واقعگرایی اگزیستانسالیستی قرار میگیرد نیز شامل: آگاهی طبقاتی، آزادی انسانی، بحران شخصیت و تاکید به ظهور عناصر نوگرایی میشود.
