تحلیل اقتصادی حمایت از رنگها بهعنوان علامت تجاری؛ با نگاهی به حقوق ایران و ایالات متحدۀ امریکا
نویسندگان
1 دانشیار گروه حقوق خصوصی، دانشکدۀ حقوق، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
2 دانشیار گروه حقوق خصوصی و اقتصادی، دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.
3 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران
doi
10.22054/jplr.2025.86356.2935چکیده
اگرچه استنباط حکم حقوقی امکان یا عدمامکان حمایت از رنگها بهعنوان علامت تجاری از قوانینومقرّرات برای حقوقدانان امری ساده بهنظر میرسد، لیکن از منظر علم اقتصاد این موضوع با تردیدهای جدّی روبهرو است. در این پژوهش، کارآیی یا عدمکارآیی حمایت از رنگها بهعنوان علامت تجاری از دیدگاه تحلیل اقتصادی حقوق مورد بررسی قرار گرفته است. «عدم تمایزبخشی»، «کمبود» و «کاربردی بودنِ» رنگها از موانع و چالشهای حمایت از رنگها بهعنوان علامت تجاری بهشمار میروند که مبنای اقتصادی آنها حفاظت از رقابت آزاد در بازار است. نتایج این پژوهش نشان میدهد که اگر رنگها از طریق ثبت بهعنوان علامت تجاری به انحصار اشخاص درآیند، در بسیاری از موارد ممکن است به صاحب علامت «قدرت بازاری» اعطا کنند، چراکه بسیاری از رنگها بهطور طبیعی سهم بازار بالایی دارند و حتّی باعث کاهش انعطافپذیری میزان تقاضای مصرفکنندگان دربرابر تغییرات قیمت میشوند. بر همین اساس، حمایت از رنگها بهعنوان علامت تجاری از یکسو باعث تضییق رقابت و افزایش قیمتها در بازار میشود و ازسوی دیگر، انتخابهای مصرفکنندگان را محدود میکند. در اغلب موارد حمایت از رنگها بهعنوان علامت تجاری نهتنها به «کاهش هزینههای مبادلاتی» بر اثر «کاهش هزینههای جستوجو» از طریق «تخصیص بهینۀ منابع» منجر نمیشود، بلکه کارآیی لازم را نیز ندارد.