اثر تزریق مواد معدنی و ویتامینی در اواخر آبستنی بر مصرف خوراک، تولید و ترکیبات شیر، کیفیت آغوز و ناهنجاری‌های متابولیکی

نویسندگان

1 رئیس بخش مدیریت پرورش و تولیدمثل دام و طیور عضو هیئت علمی موسسه تحقیقات علوم دامی کشور

2 گروه تغذیه دام و طیور، دانشکده علوم دامی، دانشگاه گرگان

3 مرکز تحقیقات کشاورزی گرگان

doi
10.22069/ejrr.2025.23111.1993
چکیده

سابقه و هدف: یکی از مهم‌ترین چالش‌های زندگی گاوهای شیری، عبور آنها از مرحله تنش‌زای فیزیولوژیکی انتقال است. استرس باعث افزایش بروز تغییرات و اختلالات متعدد در تولید مثل، غدد درون ریز، عملکرد حیوانات و به ویژه تولید و ترکیب شیر آنها می شود. از طرفی اواخر بارداری با کاهش مصرف ماده خشک و افزایش نیاز به انرژی همراه است که به نوبه خود باعث تعادل منفی انرژی در حیوان می شود. تعادل منفی انرژی همچنین استرس اکسیداتیو و گونه‌های فعال اکسیژن را افزایش می‌دهد که مقاومت ایمنی را کاهش می‌دهد و حیوان را مستعد ابتلا به بیماری‌های پس از زایمان، کاهش تولید شیر و خطر حذف می‌کند. مواد معدنی و ویتامین ها به عنوان آنتی اکسیدان برای بهبود سیستم ایمنی در گاوهای شیری ضروری هستند و مصرف مواد معدنی و ویتامین های بالاتر از حد نیاز پیش بینی شده، به ویژه در شرایط استرس زا و حساس، می تواند بر بهره وری گاوهای شیری تأثیر مثبت بگذارد. بنابراین، تامین کافی ویتامین ها و مواد معدنی برای اطمینان از انتقال بهینه از بارداری به شیردهی مهم است.مواد و روش ها: پژوهش حاضر به‌منظور بررسی تأثیر تزریق برخی عناصر معدنی و ویتامین‌ها در اواخر آبستنی گاوها بر مصرف خوراک، تولید و ترکیبات شیر، کیفیت آغوز و ناهنجاری‌های متابولیکی با استفاده از 32 گاو آبستن دوره انتقال در قالب یک طرح کاملاً تصادفی با 4 تیمار و 8 تکرار انجام شد. تیمارهای آزمایشی شامل: 1) گروه شاهد (عدم تزریق مکمل ویتامینی و معدنی)، 2) تیمار دریافت‌کننده مکمل ویتامینی تزریقی، 3) تیمار دریافت‌کننده مکمل معدنی تزریقی و 4) تیمار دریافت‌کننده مکمل ویتامینی و معدنی تزریقی بود. تزریق مکمل‌ها در 28 روز قبل زایش انجام شد. مکمل ویتامینی شامل ویتامین‌های A, D3, E, B1, B2, B3, B6, B12, C و مکمل معدنی شامل کلسیم، مس، منیزیم و فسفر بود. دز تزریق مکمل مواد معدنی 100 میلی‌لیتر و دز تزریق مکمل ویتامینی 20 میلی‌لیتر بود. جهت تعیین مقدار ماده خشک مصرفی روزانه پیش از وعده خوراک جدید پس‌آخور جمع‌آوری و توزین می‌شد. تاریخ روز زایمان جهت بررسی طول دوره آبستنی ثبت گردید. گوساله‌ها بعد از تولد وزن شده و زمان دفع جفت نیز ثبت شد. مقدار تولید و ترکیبات شیر و آغوز اندازه‌گیری و ثبت گردید. وضعیت بدنی گاوها 21 روز پیش از زایش، روز زایش و 21 روز پس از زایش بر اساس مقیاس 1 تا 5 ثبت شد. وقوع ناهنجاری‌های متابولیکی شامل ورم پستان بالینی، جفت ماندگی، سخت‌زایی و لنگش در تیمارهای مختلف ثبت تعداد دام‌های مبتلا بیان شد. یافته ها:تزریق مواد معدنی و ویتامین بر نمره وضعیت بدن 21 روز قبل از زایمان، روز زایمان و پس از زایمان تأثیری نداشته است (P<0.05). تزریق مواد معدنی و ویتامین بر میزان آغوز اول شیردهی، درصد چربی، پروتئین، لاکتوز، کل جامدات، جامدات غیرچرب و شاخص بریکس آغوز گاوهای دریافت‌کننده تأثیری نداشت. تزریق همزمان مواد معدنی، ویتامین‌ها و مواد معدنی و ویتامین‌ها باعث افزایش درصد جامدات غیرچرب و میزان لاکتوز، پروتئین، کل جامدات، جامدات غیرچرب و کاهش نیتروژن اوره و تعداد سلول‌های سوماتیک شد (P<0.05). تزریق مواد معدنی و ویتامین باعث افزایش وزن تولد گوساله ها و کاهش زمان دفع جفت در گاوها شد (P<0.05)، اما تاثیری بر طول مدت آبستنی و دمای رکتوم گاوها نداشت. تزریق مواد معدنی و ویتامین تعداد حیوانات مبتلا به ورم پستان، لنگش و جفت را کاهش داد. به طوری که ورم پستان در گروه ویتامین ها و جفت باقیمانده در گروه ویتامین ها، مواد معدنی و ویتامین ها + مواد معدنی صفر گزارش شد.نتیجه‌گیری: با توجه به بهبود عملکرد تولیدی و تولید مثلی گاوها، تزریق مواد معدنی و ویتامین‌ها در اواخر دوره آبستنی به گاوها توصیه می‌گردد.