فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

گفتمان سلفیه جهادی در دهه‌های اخیر با بازتعریف مفاهیم بنیادینی چون دارالاسلام، دارالکفر، هجرت و جهاد، به یکی از جریان‌های اثرگذاردر فضای سیاسی و جغرافیایی کشورهای اسلامی بدل شده است. این گفتمان، بر خلاف قرائت‌های سنتی فقهی، دارالاسلام را منحصراً به سرزمینی اطلاق می‌کند که در آن حاکمیت مطلق شریعت برقرار باشد و هرگونه حکومت یا قانون‌گذاری بشری را مصداق کفر تلقی می‌کند. این نوع نگاه، علاوه بر آن‌که بسیاری از دولت‌ها، حاکمان و حتی مسلمانان را به ارتداد متهم می‌کند، پیامدهای گسترده‌ای نیز در عرصه جغرافیای انسانی به همراه داشته است. مقاله حاضر با روش توصیفی‌،‌تحلیلی و با رویکرد میان‌رشته‌ای فقهی‌،‌جغرافیایی، به بررسی ابعاد نظری و میدانی این گفتمان می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که تفسیر سلفی از مفاهیم فقهی، به بروز خشونت فضامحور، آوارگی جمعیتی، مهاجرت‌های ایدئولوژیک، تخریب نظم سکونتی و فروپاشی انسجام فرهنگی در جهان اسلام منجر شده است. در مقابل، فقه امامیه با ارائه معیارهایی انسانی در تعریف دارالاسلام، از جمله اکثریت مسلمانان، آزادی شعائر و اصل استصحاب، امکان هم‌زیستی مسالمت‌آمیز در جوامع متکثر را فراهم می‌آورد. در نهایت، مقاله با ارائه الگوهای بدیل همچون مفاهیم دارالهدنه، دارالاستئمان و فقه تعامل، راهکارهایی برای مقابله با افراط‌گرایی و بازسازی نظم فضایی مبتنی بر عدالت، عقلانیت و امنیت انسانی پیشنهاد می‌دهد.