فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

فناوری بلاک‌چین با ساختاری غیرمتمرکز، شفاف و مقاوم دربرابر تغییر، تحولی بنیادین در ساختار اقتصاد دیجیتال پدید آورده و نقش واسطه‌ها را به چالش کشیده است. این فناوری ضمن تسهیل تجارت و کاهش هزینه‌ها، پرسش‌هایی اساسی در حوزۀ حقوق رقابت، به‌ویژه دربارۀ سوءاستفاده از موقعیت مسلط مطرح می‌کند. مقالۀ حاضر با بهره‌گیری از رویکردی تطبیقی میان نظام‌های حقوقی ایران و اتحادیۀ اروپا، به بررسی امکان اعمال قواعد مقابله با سلطه در بستر بلاک‌چین می‌پردازد. با تحلیل ساختارهای مشارکتی بازیگران اصلی همچون توسعه‌دهندگان، کاربران و ماینرها، نشان داده می‌شود که شناسایی رفتارهای ضدرقابتی و عاملان آن در این فضا نیز امکان‌پذیر است. در بلاک‌چین‌های عمومی، نظریۀ کلاسیک شرکت کارآمدی خود را از دست می‌دهد، اما در انواع خصوصی و کنسرسیومی، می‌توان آن را در چارچوبی تعدیل‌شده، به‌کار گرفت. در تحلیل بازار مرتبط نیز پیشنهاد می‌شود که معیارهایی چون کیفیت خدمات، میزان داده، و کارکردهای چندوجهی جایگزین آزمون‌های سنتی قیمت‌محور شوند. همچنین، شاخص‌هایی همچون تعداد کاربران فعال، حجم تراکنش‌ها و شدت تأثیرات شبکه، برای سنجش قدرت اقتصادی پیشنهاد شده‌اند. در پایان، مقاله بر ضرورت اصلاح فصل نهم قانون اصل ۴۴ با هدف شناسایی سلطۀ پنهان و تطبیق با تحولات دیجیتال تأکید می‌ورزد؛ درحالی‌که، اتحادیۀ اروپا با بهره‌گیری از ابزارهایی نظیر «مقررۀ بازارهای دیجیتال» گام‌های مؤثری در این زمینه برداشته است.