کارکردهای فرهنگی ملی و مذهبی وقف درکرمان در دوران صفویه

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری،گروه تاریخ تمدن ملل اسلامی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد بافت، کرمان، ایران

2 استادیار تاریخ ایران دوره اسلامی دانشگاه آزاد اسلامی واحد بافت، کرمان، ایران

3 استادیار، گروه تاریخ، واحد بافت، دانشگاه آراد اسلامی، بافت، ایران

doi
10.22034/jgeoq.2025.463616.4112
چکیده

وقف با انگیزه‌ی نیکوکاری سابقه‌ی طولانی در تاریخ ایران دارد و نهاد وقف منشأ خدمات مذهبی، علمی و فرهنگی گردیده است. کرمان نیز از قدیم‌الایام به عنوان کانون سیاسی، علمی و فرهنگی در جنوب شرق ایران مطرح بوده و به همین دلیل توجه به امر تعلیم و تربیت و ایجاد مراکز آموزشی مورد توجه قرار گرفته است. این پژوهش به بررسی کارکردهای فرهنگی ملی و مذهبی وقف درکرمان در دوران صفویه می‌پردازد. اهداف تحقیق شامل شناخت نقش وقف در تأسیس مراکز علمی و تعلیم و تربیت، و سمت‌و‌سو دادن به امور مذهبی و فرهنگی جامعه می‌شود. فرضیه های تحقیق به بررسی تأثیر وقف بر توسعه آموزشی و هدایت اندیشه حاکم را تأیید می‌کنند. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی است و داده‌ها از منابع اسنادی مانند وقف‌نامه‌ها، اسناد تاریخی و آثار معماری کرمان استخراج شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد وقف با تأمین منابع پایدار برای زیرساخت‌های شهری، آموزشی و مذهبی، به توسعه اقتصادی، کاهش نابرابری‌ها، ترویج تشیع و تقویت هویت فرهنگی کمک کرده و به پایداری تمدن اسلامی در کرمان منجر شده است. این نهاد نه تنها ابزاری برای رفاه عمومی بلکه عامل کلیدی در انسجام اجتماعی و فرهنگی بوده است.