گونهشناسی اثر مهرهای روسا دوم بر گویهای اورارتویی بسطام
نویسندگان
1 استادیار پژوهشکدة زبان شناسی، متون و کتیبه ها پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران.
doi
10.22059/jarcs.2021.325316.143025چکیده
اورارتوها در حدود سده های نهم تا هفتم ق.م در نواحی اطراف دریاچه های ارومیه در ایران، وان در ترکیه و سوان در ارمنستان حکومت کردند و آثار و کتیبه های بسیاری از خود بر جا نهادند. یکی از انواع این اسناد برجایمانده از آنها گویهای گلی هستند. تعداد 1416 گوی در کاوش های محوطة بسطام در استان آذربایجان غربی بهدستآمده که در موزة ملی ایران نگهداری میشوند و با وجود ابعاد کوچک اطلاعات مهمی را ارائه می کنند. مهرهای استفادهشده بر این گوی ها از هر دو نوع جوهرگین و استوانه ای بودند که گاه کتیبه داشتند. یکی از انواع اثر مهرهای این گوی ها دارای کتیبة روسا دوم اورارتویی است. پیشتر پژوهش هایی بر تعداد اندکی از گویها و اثر مهرهای اورارتویی بسطام انجام شده است. نگارنده با پژوهش به روش میدانی و کتابخانهای بر کلیة گویهای بسطام در موزة ملی ایران این پرسش را داشت که آیا اثر مهرهای روسا با یکدیگر تفاوت دارند؟ اگر تفاوتی در آنها دیده می شود دقیقاً چیست؟ آیا فقط یک مهر روسا بر گوی های بسطام زده شده است؟ آیا مهر روسا در بسطام مشابه سایر محوطه های اورارتویی است؟ بر همین اساس نگارنده در این نوشته گوی هایی که مهرنبشتة روسا دوم را دارند معرفی و انواع آنها را در سه گروه اصلی و سه زیرگروه دیگر بنا بر متن کتیبه، جایگاه کتیبه در قیاس با نقش اثر مهر و همچنین اندازه عناصر صحنة اثر مهر بر شمرد. همچنین نگارنده اثر مهر استوانه ای روسا دوم را با سایر اثر مهرهای استامپی مشابه در آیانیس و زیویه مقایسه کرده است که بر آنها فقط تصویر روسا دیده می شود. اثر مهرهایی را نیز که مشابه نمونة بسطام هستند؛ اما، به روسا تعلق ندارند معرفی کرده است. وجود تفاوت هایی در جزئیات اثر مهرهای روسا در بسطام نشان از وجود چند عدد و گونه مهر دارد. حتی احتمال دارد تفاوت این مهرها به دلیل تقدم و تأخر زمان تولید و استفاده از آنها باشد. در واقع هدف نگارنده بیان آن است که این مهرهای به ظاهر مشابه تفاوت هایی دارند که نشان می دهد مهرهای متعددی از روسا بر گوی های بسطام زده شده است.
