ترک تحصیل دانش‌آموزان در مقطع ابتدایی: علل، پیامدها و راهکارها از منظر برنامه ریزی آموزشی (مطالعه‌ی موردی: شهر بیجار)

نویسندگان

1 استادیار، گروه آموزش علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران

2 گروه اموزشی علوم تربییتی، دانشگاه فرهنگیان، تهران،ایران.

doi
10.22080/eps.2025.29840.2363
چکیده

هدف: هدف پژوهش حاضر، بررسی علل ریشه‌ای ترک تحصیل در بین دانش‌آموزان مقطع ابتدایی شهر بیجار، از منظر برنامه‌ریزی آموزشی و تحلیل پیامدهای ناشی از این پدیده و ارائه راهکارهایی برای پیشگیری و کاهش آن از منظر معلمان این مقطع بود.روش‌شناسی: برای دستیابی به هدف و پاسخ سؤالات پژوهش، از پارادایم انتقادی، رویکرد کیفی و استراتژی موردپژوهی از نوع چند موردی، بهره برده شد. ابزار گردآوری داده‌ها، مصاحبه‌ی عمیق نیمه‌ساخت‌یافته بود. میدان پژوهش شامل معلمان مقطع ابتدایی شهر بیجار در سال تحصیلی 1403-1402 بود که با معیار اشباع یافتگی داده‌ها با 8 نفر مصاحبه شد. برای تحلیل داده‌ها، از تاکتیک قیاسی – استقرائی استفاده شد.یافته‌ها: یافته‌های پژوهش در سه بخش: علل و ریشه‌یابی، پیامد و راهکارهای کاهش ترک تحصیل ارائه گردید که حاکی از آن است که ترک تحصیل پدیده‌ای چندوجهی است و شامل عوامل فردی، اجتماعی و اقتصادی است. پیامدهای آن نیز جنبه فردی، اجتماعی و اقتصادی دارد راهکارهای پیشنهادی نیز در حوزه‌های مختلفی مانند خانواده، دولت و نظام آموزشی متمرکز هستند.نتیجه‌گیری: نتایج حاکی از آن است که دلایل ترک تحصیل دانش آموزان متعدد و پیچده است و شامل عوامل فردی، خانوادگی و اجتماعی مانند فقدان امکانات آموزشی و شرایط نابرابر است. راهکارهای پیشنهادی شامل تغییر در نگرش و مدیریت خانواده، سیاست‌های دولت و بهبود محیط آموزشی و تغییر رویکردهای معلمان و مشاوران مدزسه است.نوآوری و اصالت: این پژوهش با هدف شناسایی علل و پیامدهای ترک تحصیل دانش‌آموزان و ارائه‌ی راهکارهایی برای کاهش آن بود. پژوهش حاضر با تبیین پدیده ترک تحصیل از زاویه دید معلمان و با جمع‌آوری داده‌های کیفی از طریق مصاحبه با آموزگاران مجرب به درک جامعی از ابعاد این مسئله و چالش‌های مواجهه با آن دست‌یافته است و با ارائه راهکارهای عملی و اثربخش، تلاشی برای تجهیز سیستم آموزشی به ابزارهای مؤثر جهت مقابله با این چالش و تضمین آینده‌ای روشن‌تر برای دانش‌آموزان محسوب می‌شود.