فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: امروزه با افزایش جمعیت، تأمین غذا به‌عنوان بزرگترین بحران جهانی مطرح است. مهمترین عامل در اقتصادی بودن پرورش دام، تغذیه مناسب دام با ارزان‌ترین قیمت و بالاترین بهره‌دهی در تولید می‌باشد. محدودیت اصلی استفاده از پس‌ماندها و تولیدات جانبی کشاورزی در تغذیه دام، مقدار پروتئین ناچیز و گوارش‌پذیری کم این مواد به‌خاطر وجود ترکیبات پیچیده لیگنوسلولزی در آنها می‌باشد که استفاده از مواد مغذی و انرژی آنها را توسط دام محدود می‌نماید. لذا فرآوری و بهره‌برداری مناسب از این پس‌ماندها در تغذیه نشخوارکنندگان، جهت بهبود تولیدات دامی امری اجتناب‌ناپذیر است. از جمله فرآورده‌های فرعی نیشکر، تفاله باقی‌مانده از عصاره‌گیری و شکر‌گیری می‌باشد که به‌عنوان پیت و باگاس معروف شده است. این فرآورده فرعی دارای ارزش غذایی پایینی بوده و به‌دلیل رطوبت نسبتاً بالا، نگهداری آن مشکل است. مطالعات انجام شده نشان داده‌اند که با استفاده از انواع روش‌های فرآوری، می‌توان آن را غنی‌سازی کرده و ضمن بالا بردن ارزش غذایی، امکان ماندگاری آن را نیز فراهم نمود. لذا این پژوهش به‌منظور بومی‌سازی و توسعه روش آمونیاکی کردن فرآورده‌های فرعی کارخانه نیشکر، با آمونیاک بدون آب (گاز آمونیاک)، طی دو مرحله اجرا ‌شد.مواد و روش‌ها: در ابتدا آمونیاکی کردن پیت و باگاس نیشکر با استفاده از 3 درصد وزنی گاز آمونیاک و رطوبت به‌میزان حداقل 20 درصد انجام ‌شد. تزریق گاز آمونیاک با استفاده از کپسول تحت فشار، شیلنگ رابط و اتصالات مورد نیاز به درون پشته انجام ‌شد. زمان لازم برای فرآوری باگاس آمونیاکی شده، حدود یک ماه در نظر گرفته ‌شد. نمونه فرآوری شده به همراه نمونه پیت و باگاس اولیه مورد تجزیه شیمیایی شامل اندازه‌گیری پروتئین خام، الیاف خام، الیاف نامحلول در شوینده اسیدی و الیاف نامحلول در شوینده خنثی قرار گرفته و گوارش‌پذیری ماده خشک و ماده آلی با استفاده از روش هضم دو مرحله‌ای تلی‌و‌تری و انرژی قابل متابولیسم نمونه‌ها با آزمون تولید گاز تعیین شد. سپس 30 رأس گوساله پرواری با میانگین وزنی 62/1 ± 53/242 به دو گروه تقسیم ‌شدند. در گروه شاهد، از پیت و باگاس معمولی و در گروه آزمایشی از پیت و باگاس آمونیاکی استفاده شد. مصرف ماده خشک، افزایش وزن روزانه و ضریب تبدیل خوراک، بین دو گروه مقایسه گردید. یافته ها: آمونیاکی‌کردن پیت و باگاس، باعث افزایش مقدار پروتئین خام آن از 40/2 درصد به 84/6 درصد شد. مقدار الیاف نامحلول در شوینده خنثی، الیاف نامحلول در شوینده اسیدی و همی سلولز در پیت و باگاس آمونیاکی کاهش یافت (به ترتیب از 6/83 به 6/80 درصد، از 53 به 2/51 درصد و از 6/30 به 40/29 درصد). آمونیاکی کردن باعث بهبود گوارش پذیری ماده خشک (از 87/31 به 5/51 درصد) و ماده آلی باگاس (از 34/31 به 48/51 درصد) شد. آمونیاکی کردن باعث افزایش تولید گاز و افزایش میزان ماده آلی قابل هضم باگاس (به میزان حدود 6 درصد) نسبت به باگاس معمولی شد و متعاقب آن میزان انرژی قابل متابولیسم از 26/4 به 11/5 مگاژول در کیلوگرم ماده خشک در باگاس آمونیاکی افزایش پیدا کرد. افزایش وزن روزانه و میانگین وزن پایان دوره گوساله‌ها در گروه باگاس نیشکر آمونیاکی به‌طور معنی-داری بیشتر از گروه باگاس نیشکر غیر فرآوری شده بود (به ترتیب 437/1 در مقابل 390/1 کیلوگرم و 21/586 در مقابل 06/558 کیلوگرم).نتیجه گیری: آمونیاکی کردن فرآورده‌های فرعی نیشکر با گاز آمونیاک روشی ساده و مؤثر برای فرآوری و افزایش ارزش غذایی این پس-ماندها می‌باشد. به‌طوری‌که با انجام این روش فرآوری، می‌توان میزان پروتئین‌خام و گوارش‌پذیری این پس‌ماندها را به میزان مطلوبی بهبود بخشید. استفاده از پیت و باگاس آمونیاکی در جیره گوساله‌های پرواری به جای پیت و باگاس معمولی، سبب افزایش مصرف ماده خشک روزانه در کل دوره، بهبود افزایش وزن روزانه، میانگین وزن نهایی دام‌ها و کاهش ضریب تبدیل غذایی گردید.