فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: با گرم شدن زمین، شرایط خشکسالی و کاهش منابع آبی، استفاده از گیاهانی مانند کینوا که کم آب‌بر، سازگار با شرایط شوری خاک (pH بین 6 تا 5/8) و شرایط دشوار آب‌‌و‌هوایی هستند، در تغذیه دام و انسان ضروری به نظر می‌رسد. این پژوهش با هدف تأثیر زمان برداشت (مراحل غنچه‌دهی و گلدهی) و مقادیر مختلف کود نیتروژن (150، 200 و 250 کیلوگرم در هکتار) بر ترکیبات شیمیایی، فراسنجه‌های تخمیر و تولید گاز متان گیاه کامل کینوا (رقم سجاما) انجام شد.مواد و روش‌ها: گیاه کینوا با سه سطح کود نیتروژنی (150، 200 و 250 کیلوگرم در هکتار) در مزرعه کشت شد. برای هر تیمار، شش کرت به عنوان تکرار در نظر گرفته شد. تیمارهای آزمایشی شامل یونجه، کینوا غنچه‌دهی 150، کینوا غنچه‌دهی 200، کینوا غنچه‌دهی 250، کینوا گلدهی 150، کینوا گلدهی 200 و کینوا گلدهی 250 بودند. نمونه‌های گرفته شده پس از خشک شدن، آسیاب گردیده و برای تعیین ترکیبات شیمیایی و فراسنجه‌های تخمیر آزمایشگاهی استفاده شدند. داده‌های حاصل با استفاده از نرم‌افزار SAS تجریه و تحلیل شد و میانگین‌های به دست آمده با استفاده از آزمون چند دامنه‌ای دانکن مورد مقایسه آماری قرار گرفت.یافته‌ها: مقادیر ماده خشک (50/177-23/161 گرم در کیلوگرم وزن تر) و الیاف نامحلول در شوینده اسیدی (00/303-00/173 گرم در کیلوگرم ماده خشک) علوفه کینوا در مراحل مختلف برداشت، از مقادیر این ترکیبات در علوفه یونجه (5/337 گرم در کیلوگرم وزن تر و 67/333 گرم در کیلوگرم ماده خشک) کمتر بود و با افزایش سن گیاه، این مقدار افزایش یافت (0001/0>P). مقادیر خاکستر خام (80/247-30/211 گرم در کیلوگرم ماده خشک)، پروتئین خام (83/200-37/165 گرم در کیلوگرم ماده خشک) و عصاره اتری (72/28-27-22 گرم در کیلوگرم ماده خشک) علوفه‌های کینوا از علوفه یونجه ( به ترتیب 67/97، 50/144 و 10/16 گرم در کیلوگرم ماده خشک) بیشتر بود که با افزایش سن گیاه، این مقادیر کاهش یافتند. با افزایش سطح کود نیتروژن، مقادیر پروتئین خام و مقدار چربی خام در علوفه کینوا در مراحل غنچه‌دهی و گلدهی بیشتر شد. تأثیر مرحله برداشت و مقدار کوددهی بر تولید گاز مجانب، سوبسترای تجزیه شده واقعی و تولید گاز در ساعت 24 تخمیر در مقایسه با علوفه یونجه متفاوت بود. مقادیر گوارش‌پذیری ماده آلی و انرژی قابل سوخت‌و‌ساز در علوفه یونجه کمتر از علوفه کینوا مرحله غنچه‌دهی بود. ولی با علوفه کینوا مرحله گلدهی تقریباً برابر بود. مقادیر ضریب تفکیک (87/2- 59/2) و تولید پروتئین میکروبی (20/147-85/95) در علوفه‌های کینوا در مقایسه با یونجه (41/2 و 75/54) و همچنین با افزایش کوددهی در علوفه کینوا افزایش یافت (0001/0>P). فقط مقدار اسیدهای چرب فرار کل علوفه کینوا غنچه‌دهی 150 و 200 از علوفه یونجه بیشتر (به ترتیب 72/80 و 39/80 در مقایسه با 93/78 میلی‌مول در لیتر) بود. مقدار استات، نسبت استات به پروپیونات، نیتروژن آمونیاکی، گاز دی-اکسید کربن و متان علوفه‌های کینوا از علوفه یونجه کمتر ولی مقدار پروپیونات علوفه‌های کینوا کمتر از علوفه یونجه بود (0001/0>P). استفاده از علوفه‌های کینوا در مقایسه با یونجه، جمعیت کل پروتوزوا (19/6-93/5 و 28/6) و زیرخانواده‌های انتودینیونینه (93/5-83/5 و 97/5)، دیپلودینینه (42/5-70/4 و 45/5) و افریوسکالسینه (33/5-80/4 و 36/5) را کاهش داد (0001/0>P).نتیجه‌گیری: بر اساس نتایج تحقیق حاضر، علوفه‌های کینوا در هر دو مرحله برداشت (به ویژه علوفه برداشت شده در مرحله غنچه‌دهی و 150 و 200 کیلوگرم کود نیتروژنی) از نظر ترکیبات شیمیایی به ویژه پروتئین خام و بهبود فراسنجه‌های تخمیر (کاهش تولید نیتروژن آمونیاکی و گاز متان) نسبت به علوفه یونجه برتری داشتند. با توجه به مسئله بحران آب در کشور و مصرف آب کمتر برای رشد گیاه کینوا به دلیل ویژگی‌های ذاتی، این گیاه دارای پتانسیل استفاده در جیره دام است ولی انجام تحقیقات بر روی دام زنده ضروری می‌باشد.