فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

تغییر الگوی رشد اقتصادی باعث شده تا سهم سرمایه انسانی متخصص در اقتصاد جهان رشد چشم‏گیری یابد و کشورها به منظور افزایش نرخ رشد اقتصادی، افزایش سهم دانش و فناوری در اقتصاد را در دستور کار خود قرار دهند. در کشور ما نیز اهمیت استفاده از دانش و فناوری در توسعه اقتصادی و فاصله گرفتن از خام‌فروشی، مورد توجه برخی سیاست‌گذاران و برنامه‌ریزان اقتصادی کشور قرار گرفته و نتیجه این توجه، دستیابی به دستاوردهای ارزشمند در حوزه‌های فناوری نانو، فناوری زیستی، سلول‌های بنیادی، هسته‌ای و برخی حوزه‌های دیگر بوده است. اما از آن جا که افزایش سهم دانش و فناوری در اقتصاد به‌صورت دولتی پایدار نخواهد بود و اقتصاد دانش‌بنیان باید بر پایه توانمندی بخش خصوصی و شرکت‏های دانش‌بنیان اتفاق بیفتد، لذا حل مشکلات عدیده این شرکت‏ها گام نخست تحقق اقتصاد دانش‌بنیان در کشور خواهد بود. با توجه به شرایط و ویژگی‌های شرکت‌های دانش­بنیان، بدون حمایت­های هدفمند مادی و معنوی از آن‌ها و به عبارت دیگر نخبگان و نوآوران علمی و فناوری، امکان دستیابی به رشد و توسعه برای آن‌ها دور از انتظار می نماید. با عنایت به مطالب فوق، برای حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان، قانونی تحت عنوان «قانون حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان» در سال 1389 به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید. در این قانون بسته‌ای از ابزارهای سیاستی از جمله ارائه معافیت‌های مالیاتی، عوارض گمرکی، اعطای تسهیلات قرض‌الحسنه و کم‌بهره و... برای شرکت‌های دانش‌بنیان در نظر گرفته شده است.براساس گزارش‌های ارائه‌شده توسط معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری تا پایان شهریورماه 1399 تعداد 5103 شرکت، تاییدیه دانش‌بنیانی را دریافت کرده‌اند. بررسی دقیق این گزارش، نشان‌دهنده توزیع نامتوازن شرکت‌ها در سطح استان‌های کشور می‌باشد، به‌طوری که حدود 80% شرکت‌های دانش‌بنیان در استان‌های تهران، البرز، فارس، خراسان رضوی، اصفهان و آذربایجان شرقی مستقر اند. (جدول1).جدول 1) توزیع استانی تعداد شرکت‌های دانش بنیان تا پایان شهریورماه 1399استانتعداداستانتعداداستانتعدادتهران2696مازندران71گلستان32اصفهان457زنجان64اردبیل31خراسان رضوی277سمنان64کردستان24البرز225گیلان51آذربایجان غربی22فارس186کرمانشاه50چهارمحال وبختیاری20آذربایجان شرقی158کرمان49سیستان وبلوچستان19یزد97هرمزگان39خراسان شمالی17مرکزی86همدان39لرستان17قم79بوشهر34ایلام14خوزستان73خراسان جنوبی32کهگیلویه وبویراحمد7قزوین73     از سوی دیگر، بررسی گزارش منتشرشده توسط صندوق نوآوری و شکوفایی نشان‌دهنده این واقعیت است که اعتبارات و تسهیلات این صندوق نیز، به عنوان مهمترین منبع تامین مالی شرکت‌های دانش‌بنیان، به‌طور نامتوازن در سطح کشور توزیع شده‌است. به‌طوری که حدود 90 % تسهیلات به شرکت‌های فعال در استان‌های تهران، اصفهان، البرز، خراسان شمالی، خراسان رضوی، مرکزی، یزد وآذربایجان‌شرقی پرداخت شده‌است (جدول 2). جدول 2) توزیع استانی میزان قراردادهای تسهیلات صندوق نوآوری و شکوفایی تا پایان شهریورماه 1399استانمیلیارد ریالاستانمیلیارد ریالاستانمیلیارد ریالتهران38225همدان661چهارمحال و بختیاری157اصفهان5038فارس475لرستان150البرز4478زنجان444آذربایجان غربی81خراسان رضوی2814سمنان428خراسان جنوبی60مرکزی1513کرمان406اردبیل57یزد1212گلستان348کردستان54آذربایجان شرقی1081خوزستان343بوشهر50قم749گیلان325سیستان و بلوچستان28مازندران667کرمانشاه296ایلام21هرمزگان662قزوین186خراسان شمالی19 اعداد جداول فوق و توزیع نامتوازن در سطح استان‌ها، امری غیرطبیعی و دور از ‌انتظار نیست، چرا که در صورت تحلیل میزان سرمایه‌گذاری کشور طی دهه‌های اخیر در اغلب حوزه‌های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی به الگویی شبیه جداول فوق خواهیم رسید. به عبارت دیگر در طی سال‌های گذشته بهترین و غنی‌ترین زیرساخت‌های مورد نیاز برای توسعه بوم­سازگان دانش و نوآوری اعم از منابع مالی پژوهش و فناوری، نیروی انسانی ماهر و تحصیل‌کرده، دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌ها، آزمایشگاه‌های تخصصی، نهادهای مالی حمایتی و... در استان‌های حاضر در صدر جداول فوق، رشد و گسترش یافته‌اند.با توجه به وظیفه حاکمیت در فراهم‌سازی زمینه رشد و توسعه برای تمامی مناطق کشور، لازم است سیاست‌گذاران و برنامه‌ریزان کلان کشور با اتخاذ تدابیر و ابزارهای سیاستی مناسب در فرایند شکل‌گیری و توسعه شرکت‌های دانش‌بنیان و توزیع آن‌ها در سطح جغرافیای کشور مداخله کرده و شرایط توسعه متوازن و متقارن را فراهم نمایند. اخیراً معاونت علمی و فناوری برای رفع نابرابری شکل گرفته، نوع جدیدی از شرکت‌های دانش‌بنیان مخصوص استان‌های کم‌برخوردار را تعریف و تصویب نموده است. با عنایت به این که برای تاسیس شرکت و شروع به فعالیت آن، بایستی اقدامات شرایط زمینه‌ای متعددی مهیا باشد، لذا در کنار این اقدام مناسب و شایسته معاونت علمی، لازم است بسته سیاستی برای رشد و ارتقاء کلیت زیست‌بوم نوآوری در استان‌های کم برخوردار از سوی تصمیم‌گیران ملی طراحی و اجرایی شود. از جمله مواردی که در بسته سیاستی فوق می‌تواند گنجانده شود عبارتند از:-         برگزاری دوره‌های آموزشی کارآفرینی کوتاه‌مدت و بلندمدت برای اساتید و دانشجویان این استان‌ها-         ترویج و فرهنگ‌سازی کارآفرینی و شناساندن جایگاه علم و فناوری در سطح استان از طرق مختلف مانند برگزاری جشنواره‌ها و رویدادهای ملی حوزه فناوری و نوآوری در این استان‌ها-         شناسایی قابلیت‌ها و ظرفیت‌های سرمایه‌گذاری دانش و فناوری در این استان‌ها در سطح کشور برای جذب سرمایه‌گذار-         ارائه مشوق‌های مناسب برای شرکت‌های دانش‌بنیان صاحب­نام جهت همکاری مشترک در روی پروژه‌های خاص با شرکت‌های مستقر در استان‌های کم‌برخوردار و کمک به رسوب دانش و منابع مالی در آن‌ها-         تشویق ارجاع نیازها، مسائل و مشکلات پژوهشی و فناورانه دستگاه‌های اجرایی استان به شرکت‌های دانش‌بنیان مستقر در خود استان                                                                                                                                               دکتر مهدی پاکزاد                                    عضو هیات علمی مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور