پژوهش‌های نابرابری آموزشی: تحلیل شبکه‌های پژوهشی و خوشه‌های موضوعی مقالات با روش‌ کتاب‌سنجی

نویسندگان

1 عضو هیات علمی گروه علوم تربیتی دانشگاه مازندران

2 گروه علوم تربیتی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید باهنر، کرمان، ایران

3 بخش علم اطلاعات و دانش شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید باهنر، کرمان، ایران

4 گروه آموزشی علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.

doi
10.22080/eps.2025.28943.2334
چکیده

هدف: نابرابری آموزشی یکی از چالش‌های اساسی جوامع مدرن است که تأثیرات عمیقی بر فرصت‌های یادگیری و توسعه اجتماعی دارد. این پژوهش با رویکرد علم‌سنجی به بررسی روند تولیدات علمی، نشریات برتر، پژوهشگران پرکار، همکاری‌های بین‌المللی و روند موضوعی پژوهش‌های نابرابری آموزشی می‌پردازد.روش‌شناسی: این مطالعه از روش کتاب‌سنجی و تحلیل شبکه استفاده کرده است. داده‌های مربوط به مقالات علمی حوزه نابرابری آموزشی از پایگاه‌های داده معتبر استخراج و از ابزارهای تحلیل هم‌واژگانی و همکاری علمی برای تحلیل ساختار پژوهش‌های این حوزه استفاده شده است.یافته‌ها: نتایج نشان داد که تعداد مقالات منتشر شده در حوزه نابرابری آموزشی به‌طور مداوم افزایش یافته است. نشریات معتبر مانند British Journal of Sociology of Education  و PLOS ONE بیشترین تأثیر را در این زمینه دارند. پژوهشگران کشورهای اروپایی و آمریکای شمالی بیشترین میزان تولید و همکاری علمی را داشته‌اند. تحلیل موضوعی نشان داد که نابرابری اقتصادی، نابرابری دیجیتال و عدالت اجتماعی از موضوعات پررنگ این حوزه هستند.نتیجه‌گیری و پیشنهادها:  نتایج پژوهش نشان می‌دهد که توجه به سیاست‌های آموزشی عادلانه و توسعه فناوری‌های آموزشی برای کاهش شکاف دیجیتال از اهمیت بالایی برخوردار است. پیشنهاد می‌شود که مطالعات آینده بر بررسی تأثیر سیاست‌های کلان آموزشی بر کاهش نابرابری تمرکز کنند.نوآوری و اصالت:  این مطالعه با بهره‌گیری از روش‌های کتاب‌سنجی و تحلیل شبکه، تصویری جامع از روند پژوهش‌های نابرابری آموزشی ارائه می‌دهد و به سیاست‌گذاران و محققان در تدوین راهبردهای مؤثر کمک می‌کند.