فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

عبارت CoPS (Complex p roduct or System) به محصولات و/یا سیستم­هایی اشاره دارد که از درجه پیچیدگی بالایی برخوردارند[1]. محققین حوزه مهندسی سیستم، پیچیدگی را تابعی از تعداد اجزاء[2] و روابط میان اجزاء[3] تعریف می‌کنند[4]: به عبارت دیگر با افزایش تعداد اجزاء یک محصول/سیستم بر پیچیدگی آن افزوده می‌شود و در شرایطی که تعداد و اجزاء ثابت است، اگر رابطه میان اجزا محصول بیشتر شود (اجزا در تعامل بیشتری با یکدیگر باشند) یا شدت ارتباط افزایش یابد، پیچیدگی آن محصول سامانه بیشتر خواهد شد.طراحی، توسعه و تولید محصولات/سامانه­های پیچیده، خود از پیچیدگی خاصی برخوردار است. مفهوم یکپارچگی[5] و موضوع یکپارچه­سازی در طول فرایند تکوین و تولید این محصولات/سامانه­ها باید مورد توجه قرار گیرد.حذف یا اضافه کردن یک جزء، تغییر فناوری یک جزء، اصلاح روابط میان اجزاء و از همه مهمتر تغییری که در سطح معماری[6] صورت می­گیرد و ترکیب[7] جدیدی را ایجاد می­کند، می­توانند یکپارچگی محصول/سامانه را دستخوش تغییر کرده و تلاش مضاعفی را برای برقراری مجدد آن طلب کنند.یکپارچگی فقط به مرحله طراحی محدود نمی­شود؛ بلکه باید در مراحل توسعه فرایند تولید و نیز در طول زمان تولید آن محصول/سامانه نیز برقرار باشد. چه بسیارند محصولات/سامانه­ هایی که در مراحل طراحی و آزمایش­های متعاقب آن از یکپارچگی برخوردار بوده و عملکرد فنی مطلوبی دارند؛ ولی به هنگام تولید، یکپارچگی حاصل نمی­شود و عملکرد آن­ها با آنچه در طراحی به دست آمده و پیش‌بینی شده‌است، مطابقت ندارد. موضوع راه ­اندازی یک خط مونتاژ[8] و یا پیاده­ سازی یک خط پتروشیمی یا نیروگاه و تضمینی[9] که دارنده حق بهره­برداری[10] باید در این زمینه بدهد، به همین دلیل اهمیت دارد.پیچیدگی محصولات/سامانه­ها و موضوع یکپارچه­سازی، ایجاب می­کند که بنگاه­های اقتصادی برای نوآوری در این محصولات/سامانه­ها، توانمندی­های خاصی را در خود ایجاد کرده و یا از طریق همکاری با دیگر بنگاه/سازمان­ها به این توانمندی­ها دست پیدا کنند. بخشی از این توانمندی­ها عبارتند از:-          توانمندی طراحی در سه سطح مفهومی[11]، پایه[12] و تفصیلی[13]؛-          توانمندی شبکه­سازی برای طراحی[14] و مدیریت شبکه؛-          توانمندی مرتبط با جذب، به‌کارگیری و بهره‌برداری تجاری از تکنولوژی­های متعدد و متفرق در یک محصول/سامانه؛-          توانمندی ساخت/مونتاژ (یکپارچه­سازی در فرایند)؛-          توانمندی شکل­دادن به زنجیره تامین گسترده و مدیریت بهینه آن؛-          توانمندی مدیریت چرخه حیات محصول/سامانه در بازار؛-          توانمندی مدیریت دانش (ترکیب پایه­های دانشی مختلف) و حفاظت از مالکیت فکری؛-          توانمندی مدیریت پروژه­های بزرگ و پیچیده و با عدم قطعیت بالا. این شماره از فصلنامه سیاست علم و فناوری به موضوع "مدیریت فناوری و نوآوری در محصولات/سیستم­های پیچیده صنعتی" اختصاص یافته‌است؛ تا توجه محققین، دانشگاهیان و صنعتگران را به آن و به نقشی که می­تواند در رقابت‌پذیری ایفاد کند، معطوف دارد و نتایج تحقیقاتی را که در سالیان گذشته (و به ویژه بعد از طرح این موضوع در کنفرانس مدیریت فناوری و نوآوری) به ثمر رسیده­اند، به چاپ برساند و در دسترس عموم قرار دهد؛ همچنین، مسیرهایی را برای تحقیقات آتی مشخص کند تا مرجعی باشد برای انتخاب موضوع پایان‌نامه­های کارشناسی ارشد و رساله­های دکتری. امید است که مورد توجه قرار گیرد و مخاطبان محترم ما را از نظرات خود بهره‌مند سازند.[1] عبارت "محصولات پیچیده" در ادبیات به تعابیر مختلف مورد استفاده قرار گرفته‌است. گاهی آن را در مقابل محصولات عادی (Commodity) قرار داده­اند. گاهی آن را به گونه­ای تعریف کرده­اند که شامل محصولات تولید انبوه (Mass Production) نمی­شود. ما در این ویژه­نامه تعریف گسترده‌ای را پذیرفته‌ایم که شامل یک طیف است و در آن هر محصول/سسیتم می­تواند درجه‌ای از پیچیدگی داشته باشد. یک سر طیف را محصولات خیلی ساده تشکیل می­دهند؛ محصولاتی که جزء ندارند و از ترکیب یا آمیزش مواد (combination) ساخته می­شوند. طرف دیگر طیف متعلق به محصولات/سامانه­های بسیار پیچیده­ای است که از درجه یکپارچگی بسیار بالایی برخوردارند. در میان این دو دسته، محصولاتی قرار دارند که از تلفیق یا همنهشتگی (Composition) اجزا مختلف به دست می­آیند و درجه یکپارچگی متوسط به بالا دارند.با توجه به تعریف بالا:1-       محصول پیچیده لزوماً محصولی نیست که در یک سیستم پروژه­محور تولید شود؛ بلکه شامل محصولاتی نیز می­شود که در سیستم تولید انبوه ساخته می­شوند (مثل اتومبیل)؛2-       محصولات پیچیده در صنایع مختلف وجود دارند (از IT تا هوا فضا)؛3-       یک محصول ساده (کاملاً ساده) می‌تواند یک فرایند (سیستم) پیچیده برای تولید داشته باشد (به عنوان مثال نفت، گاز و محصولات پتروشیمی که فرایند تولید بسیار پیچیده­ای دارند). [2] Components[3] Interactions[4] در میان محققین حوزه مدیریت فناوری و نوآوری، عده کمی هستند که به ادبیات مهندسی سیستم (System Engineering) نیز پرداخته باشند؛ در صورتی که دو حوزه "مهندسی سیستم" و "مدیریت نوآوری و فناوری در CoPS" فصل مشترک زیادی دارند. امید است این موضوع در آینده توسط محققین ایرانی مورد توجه قرار گیرد.[5] Integration[6] Architecture[7] Configuration[8] Ramp-up [9] Guarantee[10] License[11] Conceptual[12] Basic[13] Detailed13 Open Innovation