سبکشناسی نشانه ها در پنج حکایت از مصیبتنامه ی عطار نیشابوری

نویسندگان

1 دانشگاه شیراز

2 دانشگاه شیراز

doi
10.22099/jba.2012.458
چکیده

با ظهور دیدگاه‌های جدید انتقادی و ورود آن‌ها به حوزه‌ی مطالعات پژوهش‌گران ایران – به ویژه در دو، سه دهه‌ی گذشته - آثار ادبی به شیوه‌ای متفاوت دیده شده است. یکی از نظریه‌هایی که سازگاری فراوانی با متن‌های ادبی دارد، نگاه به ساختار نشانه‌هاست. یکی از روش‌های کشف سبک ویژه‌ی یک نویسنده یا شاعر، بررسی نشانه‌ها‌یی است که در متن اثرش به‌کار می‌گیرد. در این پژوهش به منظور نشان دادن چگونگی کارکرد نشانه‌ها که در نهایت بیان‌گر بخش مهمی از سبک یک اثر روایی است، یک نوع روایی پر‌کاربرد در ادبیات فارسی یعنی حکایت‌های عرفانی، بررسی شده است. عطار یکی از شاعران عارفی است که به سبب آگاهی از اصول داستان‌پردازی، نقطه‌ی عطفی در داستان‌پردازی عرفانی است. بدین ترتیب، پس از بررسی انواع نشانه‌ها – از دیدگاه بارت – در پنج حکایت از حکایت‌های انبیا در مصیبت‌نامه‌ی عطار که دارای ساختار مشابه بودند، نتایج قابل توجهی در شناخت سبک پرداخت نشانه‌ها به دست آمد؛ از جمله: بهره‌گیری از صفت‌هایی که کارکرد براعت استهلالی دارند، استفاده از صفت‌هایی که فضای تقابل را ایجاد می‌کنند، استفاده از گفت‌وگوهای داستانی که کارکرد فضا‌سازانه می‌یابند، استفاده‌ی هدفمند از صفت‌هایی که در خدمت القای پیام محوری داستان هستند و...