فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

جنبه‌های رمزی و زبان اشارت در داستان ابراهیم(ع) در متون عرفانی تا پایان قرن هفتم هجری   دکتر حسین آقاحسینی*        سمانه زراعتی** دانشگاه اصفهان   چکیده                                                     در متون عرفانی، دو زبان متفاوت کاربرد دارد: یکی، زبان عبارت و دیگری، زبان اشارت، زبان اشارت زبانی است که از طریق رمز، اشاره، نماد و تمثیل، برای القای معانی بهره می­برد و در عین غیرصریح بودن، زبانی قانون‌مند و منسجم است که از ارزشی والا برخوردار است. اساس این زبان تأویلی را باید در آیات قرآن کریم و روایات ائمه‌ی دین(ع) جست­وجو کرد؛ زیرا بسیاری از مفاهیم کلام الهی با زبان رمز و تمثیل، بیان شده است. یکی از این داستان­های رمزی در قرآن کریم، داستان حضرت ابراهیم (ع) است که عرفا در آثار خویش به جنبه­های رمزی آن توجه کرده­اند؛ زیرا ماجرای عبرت‌آمیز ابراهیم(ع) در پیمانه‌ی قصه، همراه دیگر شخصیت­های داستان بیان شده است و عرفا گاهی به طور صریح یا غیرصریح، به رمزگشایی از آن پرداخته­اند. بررسی متون عرفانی، ما را با این جنبه­های رمزی داستان آشنا می­کند و نشان می­دهد که ابراهیم، رمز سالک حقیقی و پیر طریقت، اسماعیل، رمز سالک و مرید حقیقی و آزر و نمرود نیز از موانع سیر و سلوک­اند. بررسی داستان­های دیگر پیامبران نیز می­تواند ما را با جنبه­های رمزی این داستان‌ها آشنا کند.         * دانشیار زبان وادبیات فارسی دانشگاه اصفهان h.aghahosaini@ltr.ui.ac.ir (نویسنده‌ی مسئول) ** کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی sm.zeraati@yahoo.com   تاریخ دریافت مقاله: 9/6/89                تاریخ پذیرش مقاله: 17/5/90