فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

نقدی بر کتاب امثال و حکم دهخدا با تکیه بر معادل‌یابی امثال عربی   دکتر منصوره زرکوب* دانشگاه اصفهان   چکیده یکی از معتبرترین منابع ادبیات مردمی فارسی، کتاب امثال و حکم دهخدا با بیش از سی‌هزار مثل، حکمت، اصطلاحات، کنایات، اخبار و احادیث است که حاصل مطالعات و پژوهش­های بی‌وقفه­ی اوست و از پشتکار، قدرت حافظه، استعداد و حضور ذهن وی حکایت دارد. مراجعه به‌این کتاب هر خواننده‌ای را شگفت‌زده می‌کند. بویزه که در زمانی گردآوری شد که امکانات رایانه‌ای و راه‌های مجازی تحقیق و موتورهای جست‌وجو، وجود نداشت. اما برای خدمت به صاحب این کتاب گران‌سنگ، جا دارد به رفع نقایص آن، همت گمارد. از جمله ‌این نقص‌ها، خلط مدخل‌های امثال از نظر موضوعی، آوردن امثال عربی بدون مرجع و مصدر و عدم تطبیق امثال فارسی و معادل عربی آن­هاست. در این مقاله، برآنیم گوشه‌ای از این مهم را انجام داده، برخی امثال فارسی و معادل‌های عربی آن‌ها را مورد مداقه و نقد قرار­دهیم. در ضمن، امثال عربی وارد شده در مقاله مستند­سازی شده است. علت اصلی­که موجب شده دهخدا در انتخاب معادل به خطا رود این است که دهخدا در بسیاری موارد، فقط موضوع امثال را در نظر­گرفته و از کاربرد آن‌ها غفلت نموده است. علل دیگری نیز وجود دارد؛ از جمله: - فقط گوشه‌ای از داستان مثل را مد نظر قرار­داده است؛ - در تشخیص موضوع امثال دچار اشتباه شده است؛ - فقط بخشی یا کلمه‌ای از مثل را مد نظر داشته است.     *  استادیار زبان و ادبیات عربی zarkoobm@yahoo.com تاریخ دریافت مقاله: 26/3/89             تاریخ پذیرش مقاله: 23/5/90