مرور نظاممند عدالت آموزشی در ایران: مفهومپردازی، چالشها و شاخصها
نویسندگان
1 دانشیار گروه روشها و برنامههای درسی و آموزشی، دانشکدهی روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 کارشناسی ارشد برنامهریزی آموزشی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
doi
10.22080/eps.2024.26091.2220چکیده
هدف: پژوهش حاضر طی یک مرور نظاممند در صدد آن است تا با تمرکز بر سه رکن اساسی، تصویر جامعی از عدالت آموزشی در ایران ترسیم کند. رکن اول به مفهومپردازی عدالت آموزشی میپردازد، رکن دوم، چالشها و راهکارهای مطرح شده در این حوزه را مرور میکند و رکن سوم، دستهبندی شاخصهایی است که بر مبنای آنها میتوان در مورد نصیب برابر یا نابرابر آموزش در ایران قضاوت کرد.روششناسی: در فرایند انتخاب پژوهشها و نگارش گزارش از بیانیهی پریزما و مدل مکدرموت بهره گرفته شد و اطمینان حاصل گردید مقالاتی برای پژوهش انتخاب شوند که دادههای لازم برای پاسخ به سؤالات پژوهش را داشته باشند؛ لذا، در نهایت 23 پژوهش برای این منظور انتخاب گردید و بطور کلی روششناسی پژوهش مبتنی بر روشهای کیفی مانند تحلیل محتوای کیفی، سندکاوی و مطالعهی کتابخانهای میباشد.یافتهها: مرور پژوهشها نشان میدهد که نشانگرها و شاخصهای به کار گرفته شده در پژوهشها، پنج دستهی کلی را شامل میشوند. همچنین چالشهای مطرح شده پیرامون عدالت آموزشی در ایران را میتوان بر مبنای چهار مؤلفه یعنی؛ موجود بودن آموزش، دسترسی به آموزش، سازگاری و مقبولیت تعلیمات، دستهبندی کرد.نتیجهگیری و پیشنهادات: مطالعهی صورتگرفته حاکی از آن است که اغلب، مفهومپردازی عمیقی از عدالت آموزشی صورت نپذیرفته است و عمده استنباطها از عدالت در آموزش مبتنی بر عدالت توزیعی است؛ لذا اینگونه تصور میشود که با تلفیق نظریههای مرتبط همچون نظریهی انتقادی نژاد، نظریه سرمایه اجتماعی، رویکرد قابلیت و نظریه سرمایه انسانی میتوان تعریف و مفهوم جامعتری از عدالت آموزشی ترسیم کرد.