فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

تحلیل و بررسی سمبل­های اجتماعی در سروده­ های امیرهوشنگ ابتهاج (ه. ا. سایه)   دکتر علی محمدی *       فاطمه کولیوند** دانشگاه بوعلی سینا همدان   چکیده سمبل یکی از ابزار تصویرآفرینی است و مهم­ترین ویژگی آن، نداشتن یک معنی مشخص و صریح است؛ به همین دلیل از یک سمبل، معانی مختلفی برداشت می‌شود. در دوره­ی پهلوی از آن­جا که فضای استبداد­­، به نویسندگان و منتقدان اجتماعی، اجازه­ی انتقاد صریح را نمی­داد، در زبان و فکر شاعران و ادیبان، سمبل بسیار مورد توجه قرارگرفت. به­کارگیری جدی سمبل برای هدف­­های اجتماعی، از دوره­ی نیما آغاز شد و در شعر شاعران پس از نیما چون نادرپور، اخوان، شاملو و ...، رشد و گسترش یافت. ابتهاج نیز که شاعری متعهد به نظر می­رسد و از عرصه­ی اجتماع و تب و تاب­های جامعه به­دور نبوده، از سمبل در جایگاه وسیله­ای برای بیان مضامین و مفاهیم اجتماعی، استفاده کرده است. می­توان گفت خاستگاه بیش‌تر نمادهای شعر او «طبیعت»، «رنگ­ها» و «ابزار زندگی» است. در اشعار اجتماعی سایه می­توان دو دسته نماد یافت: یکی نمادهای مرسوم (شب، صبح، دریا، جنگل، بهار، خورشید، چراغ و...) و دیگری نمادهای ابداعی (چمن، پرده، پنجره، تبر، سبزه، کال و... ). همراهی این نمادها با برخی از آرایه‌های ادبی همچون مراعات‌النظیر، تضاد، تشبیه و...، جایگاه ادبی سمبل‌ها را برجسته‌تر کرده است. سایه نه تنها در حیطه­ی اشعار اجتماعی، بلکه در اشعار تغزلی هم، از سمبل استفاده کرده است؛ اما سمبل­های اجتماعی او برجسته­­تر و تأثیرگذار­تر از سمبل­­های عاشقانه­ی اوست.     * دانشیار زبان و ادبیات فارسی  mohammadiali2@yahoo.com(نویسنده‌ی مسئول) **  مربی زبان و ادبیات فارسی f.kolivand@gmail.com تاریخ دریافت مقاله: 18/8/89              تاریخ پذیرش مقاله: 31/1/90