کاربرد GIS و منطق فازی در مدیریت منابع فرهنگی؛ ارائه مدل پیش‌بینی محوطه‌های مس-وسنگ چهارمحال و بختیاری

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری باستان‌شناسی پیش از تاریخ، دانشگاه تربیت مدرس

2 استادیار گروه باستان شناسی، دانشگاه شهرکرد

3 دانشیار گروه باستان‌شناسی، دانشگاه شهرکرد

doi
10.22059/jarcs.2020.269316.142640
چکیده

باستان‌شناسان تنها کسری از بی‌شمار محوطه باستانی را شناسایی و ثبت کرده‌اند. در حالی که هزاران محوطه در سال برای توسعه مداوم زمین‌ها تخریب می‌شوند. یکی از راه‌ها برای کمک به درک و شناسایی این مکان‌ها، مدل‌های پیش‌بینی هستند. بسیار مشخص است که وقتی صحبت از مدل‌سازی می‌شود، در واقع با رویکرد تقلیل‌گرایانه، سعی در شبیه‌سازی آن پدیده‌ای است که در زمان‌های بسیار دور رخ داده است. با این حال مدل‌های پیش‌بینی ابزارهایی هستند که می‌توانند در بسیاری از موارد به کمک باستان‌شناسان بیایند. این پژوهش به کمک نرم‌افزار ArcMap سعی می­کند تا با بهره­گیری از رابطه استقرارهای باستانی با چشم‌انداز و بررسی عوامل تاثیرگذار بر این استقرار‌ها، براساس مدل پیش­بینی، مناسب­ترین موقعیت­ها را برای شکل­گیری محوطه­های دوران مس­وسنگ چهارمحال و بختیاری معرفی کند. برای دستیابی به این مهم، ابتدا موقعیت جغرافیایی 75 محوطه مس‌وسنگی این منطقه نسبت به متغیرهای زیست­محیطی ارتفاع از سطح دریا، درصد شیب زمین، فاصله از آبراهه، پوشش گیاهی و کلاس بافت خاک بررسی شد. سپس با استفاده از تحلیل منطق فازی در GIS مناسب­ترین مکان­ها را که پتانسیل بالقوه برای وجود محوطه‌های دوران مس‌وسنگ دارند، معرفی شدند. در نهایت و بعد از تجزیه و تحلیل وضعیت توزیع فضایی محوطه­ها نسبت به عوامل ذکرشده و بررسی میزان دقت و صحت مدل پیشنهادی با استفاده از 15 محوطه شاهد، مشخص شد که این مدل به خوبی از عهده پیش­بینی مطلوب­ترین مکان­ها برای شکل­گیری استقرارهای مس‌وسنگ منطقه برآمده است.