فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

این پژوهش به بررسی چالش‌های مدیریت منابع آب فرامرزی ایران با کشورهای همسایه، به ویژه افغانستان و ترکمنستان، می‌پردازد. چالش‌های مورد مطالعه ریشه در عوامل تاریخی، ژئوپلیتیکی، حقوقی و زیست‌محیطی داشته و تحت تأثیر تغییرات اقلیمی و افزایش فشار بر منابع آبی تشدید شده‌اند. رودخانه‌های مرزی نظیر هیرمند، هریرود، اترک، و تجن، با وجود نقش حیاتی در تأمین آب مناطق شرقی و شمال شرقی ایران، به دلیل ساخت سدها (مانند سد کمال‌خان افغانستان)، ناکارآمدی معاهدات موجود (همچون معاهده ۱۹۷۳ هیرمند)، و عدم توجه به اصل استفاده عادلانه و معقول (ERU)، به کانون تنش‌های بین‌المللی تبدیل شده‌اند. مطالعه حاضر با تکیه بر چارچوب‌های نظریِ «مدیریت یکپارچه منابع آب» (IWRM) و «هیدرودیپلماسی»، راهکارهایی برای کاهش این تنش‌ها پیشنهاد می‌دهد. مهم‌ترین پیشنهادات شامل تقویت همکاری‌های منطقه‌ای از طریق ایجاد نهادهای حوضه‌ای (IRBOs)، نوسازی شیوه‌های مدیریت آب با فناوری‌های نوین، بازنگری در معاهدات حقوقی با توجه به تغییرات اقلیمی، و ترویج مشارکت ذینفعان چندسطحی است. همچنین، ظرفیت‌سازی محلی، انطباق با پیامدهای تغییرات اقلیمی، و توزیع عادلانه آب به عنوان ارکان کلیدی پایداری منابع مشترک تأکید شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که حل بحران‌های آبی فرامرزی نیازمند رویکردی جامع، مبتنی بر دیپلماسی فعال و انعطاف‌پذیر است. ایران به عنوان کشوری پایین‌دست، با توجه به پیچیدگی‌های ژئوپلیتیک و زیست‌بومی، باید با به‌روزرسانی راهبردهای هیدرودیپلماتیک و تقویت تعهدات بین‌المللی، از تشدید اختلافات و بحران‌های اکولوژیک پیشگیری کند. این مطالعه اهمیت همگرایی منطقه‌ای و تحول در حکمرانی آب را به عنوان ضرورتی اجتناب‌ناپذیر برای امنیت آبی ایران برجسته می‌سازد