تحلیل گفتمان انتقادی الگوی زن مطلوب در آثار آیت‌الله ناصر مکارم شیرازی

نویسندگان

1 گروه جامعه شناسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

2 گروه مطالعات زنان، موسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی، تهران، ایران، نویسنده مسئول

doi
10.22034/scm.2024.204346
چکیده

سال‌هاست در ایران نهادهای حاکم با دین پیوندی عمیق برقرار کرده‌ و دست‌اندرکار جامعه‌پذیر کردن افراد است، و به زن و مرد می‌آموزند که در موقعیت‌های مختلف چگونه باید عمل کنند، با این حال در مطالعات مرتبط با جنسیت پژوهش هایی نظیر بررسی عملکرد سوژه‌های دیندار در جامعه‌پذیری جنسیتی وجود ندارد و به نظر می رسد اهمیت پرداختن به این موضوع از همین جا است. بعد از انقلاب نام آیت‌الله ناصر مکارم شیرازی به دلیل فتاوا و عکس‌العمل‌های فراوانی که نسبت به مسائل زنان دارد پر رنگ می‌شود؛ ضمن این‌که از او کتابی به نام «زن در تفسیر نمونه» منتشر شده که نشان می‌دهد که او در تلاش است که به کنشگری فعال در برساخت و یا بازتولید قالب جنسیتی خاصی تبدیل شود. بنابراین ما در این پژوهش می خواهیم بدانیم که چگونه قالبی جنسیتی بوسیله‌ی آیت‌الله مکارم شیرازی در رابطه‌ی دیالکتیکی با زمینه‌ی اجتماعی برساخت و یا بازتولید می‌شود؟ برای پاسخ به این پرسش روش تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف، هم در روش و هم در رویکرد نظری مناسب به نظر می رسد. نتایج حاصل از پژوهش به ما نشان می دهد که الگوی مورد نظر مکارم شیرازی بازتولید و حفاظت از همان الگویی است که مرتضی مطهری در سال‌های منتهی به انقلاب ۱۳۵۷ آن را برساخت.