رهنگاشت: ابزار طراحی و اجرای سیاستهای علم و فناوری
نویسندگان
1 پژوهشگر بنیاد توسعه فردا، تهران
2 دانشجوی دکترای سیاستگذاری علم و فناوری، سازمان پژوهشهای علمی و صنعتی ایران، تهران
doi
چکیده
به دلیل پیچیدگی و گستردگی مسائل اجتماعی و عدم قطعیتهای پیش رو، سیاستگذاری علم، فناوری و نوآوری با چالشهای اساسی مواجه است که برای مواجهه با آنها، ابزارهای متعددی توسعه یافته است. یکی از این ابزارها، رهنگاری است که ابتدا به عنوان یکی از ابزارهای برنامهریزی، در سطح بنگاهی و سازمانی به ویژه در حوزه توسعه فناوری به کار گرفته شد اما پس از آن به دلیل ویژگیهای ساختاری و فرآیندی آن که امکان توجه همزمان به ابعاد و لایههای مختلف مسئله را در ساختاری زمانمند، مشارکتی و با نگاه به آینده فراهم میکند در حوزههای دیگر نیز گسترش یافت. رهنگاشت میتواند چالشهای مربوط به پیچیدگی، عدم قطعیت و ابهام موجود در راهبرد و نوآوری را نشان دهد و امروزه با تقویت ویژگیهای کلنگری (توجه به مسائل اجتماعی و بسترهای اجتماعی-فنی نوآوریها و سیاستها)، آیندهنگری (استفاده از سناریوهای مختلف در مواجهه با آیندههای مختلف) و تقویت مشارکت آگاهانه ذینفعان، به ابزار توانمندی برای سیاستگذاری علم، فناوری و نوآوری تبدیل شده است. این مقاله، ضمن معرفی رهنگاشت شامل تاریخچه و مفاهیم، ساختار، فرآیندها، کارکردها و عوامل موفقیت و کاستیهای آن به بیان رویکرد رهنگاری برای طراحی و اجرای سیاستهای علم، فناوری و نوآوری و ملزومات مرتبط پرداخته و سپس شاخصهای ارزیابی کارآمدی رهنگاشتهای سیاستی ارائه شده است.
