فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

تحلیلی از شعر حافظ بر اساس اصول نقد ادبی آی. ا. ریچاردز دکتر محمدرضا امینی*دانشگاه شیراز چکیدهآی. ا. ریچاردز (1965-1893) یکی از تاثیرگذارترین متفکران قرن بیستم در حوزه‌های روان‌شناسی، نقد ادبی، زبان‌شناسی و فلسفه است. وی تحت تاثیر مکتب پوزیتیویسم با جسارتی فوق‌العاده، بر شیوه‌های نقد ادبی گذشته زبان اعتراض می‌گشاید و قلم رد می‌کشد. او بر پایه‌ی مطالعاتش در روان‌شناسی و اخلاق، نظریه‌‌ی کاملا متفاوت خود را در نقد ادبی بر اساس سه مفهوم تجربه، ارزش و ارتباط بنیاد می‌نهد. در مقاله‌ی حاضر، نخست با نگاهی به زمینه‌های فکری و فلسفی ریچاردز، کوشش شده مهم‌ترین اندیشه‌های وی در نقد ادبی، در پیکره‌ای کلی و منسجم ترسیم گردد. در دومین بخش، شعر حافظ بر اساس دیدگاه ریچاردز بررسی و تحلیل شده است. برای انجام بهتر این تحلیل، ابتدا مهم‌ترین اصول نقد ادبی ریچاردز در قالب پنج گزاره‌ی فشرده بیان شده و آن‌گاه مصادیق هر کدام از این گزاره‌ها در دیوان حافظ جست‌وجو شده است.نتیجه‌ی این مطالعه نشان می‌دهد که یافتن مناسب‌ترین راه برای حل تعارض انگیزه‌‌ها و امیال متناقص انسانی که در نظریه‌ی ریچاردز کارکرد اصلی شعر شمرده می‌شود، در شعر و اندیشه‌ی حافظ نیز نقشی اساسی دارد. این نگاه تازه، از برخی جنبه‌های شعر حافظ، فهمی ژرف‌تر به دست می‌دهد. از این گذشته، نشان می‌دهد که ریچاردز در تدوین نظریه‌ای عمومی در نقد ادبی‌، موفقیت بسیار داشته است.واژه‌های کلیدی: 1. نقد نو 2. شعر حافظ 3. حل تعارض‌های روانی 4. ارتباط 5. شعر درمانی. * استادیار گروه زبان و ادبیات فارسیدریافت مقاله: 26/07/1388                                    پذیرش مقاله: 18/11/1388