فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

تکوین تدریجی سنّت نگارش تاریخ ادبی ایران  دکتر سیدمهدی زرقانی*دانشگاه فردوسی مشهد   چکیدهطبقه­بندی­ آثاری که در مجموعه‌ی بزرگ نوشتارهای تاریخ ادبیاتی قرار می­گیرند، کار آسانی نیست. چون از یک طرف میان نخستین تجربه­ها که فقط برخوردار از «خصلت تاریخ­ادبیاتی» هستند تا آثاری که به معنای مصطلح، «تاریخ ادبیات» نامیده­ می‌شوند، بیشتر از هزار سال فاصله است و از طرف دیگر، تعداد، رویکردها و متدهای به­کار ­رفته در آن­ها نیز بسیار متعدد و متنوع است. بر خلاف آن‌چه عموماً تصور می‌شود، ریشه‌ی تاریخ ادبیات­های امروزی را نه در نوشتارهای «تذکره­ای» بلکه در نوشتارهای «پیشاتذکره­ای» سراغ گرفت. بررسی سیر تکوین و تکامل «سنت نگارش تاریخ ادبی» ایران موضوع اصلی این مقاله است؛ این­که خاست‌گاه «سنّت» کجا بوده و چه مراحلی را طی کرده تا در قرن بیستم میلادی به فرم نهایی خویش رسیده­است؟ ما بدین منظور مجموعه‌ی آثاری را که در خانواده‌ی بزرگ تاریخ ادبیات­ها قرار می‌گیرند، در سه نسل طبقه­بندی کرده­ایم: نوشتارهای پیشاتذکره­ای، نوشتارهای تذکره­ای و تاریخ ادبیات­ها. سپس سعی کرده­ایم در هر مرحله نشان دهیم که چه آثاری و چگونه در تکوین و تکامل «سنّت» نقش داشته­اند. نسبت این سه نسل با یک­دیگر، چونان نسبت «جد» به «پدر» و به «فرزند» است.  * دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسیدریافت مقاله: 30/11/1387                      پذیرش مقاله: 18/11/1388