فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

از کتابت تا وزارت (بررسی اهمیت و نفوذ کاتبان و دبیران در تمدن اسلامی) دکتر جمشید مظاهری*           دکتر محمدرضا نصر اصفهانی**     علی‌اکبر احمدی دارانی***دانشگاه اصفهان        چکیدهضرورت اداره و ثبت و ضبط اموال، خلیفه‌ی دو‌م را واداشت تا به پیشنهاد یکی از مرزبانان ایرانی، «دیوان‌» را پدید آورد. با شکل‌گیری چنین نهاد اداری، گروهی با تکیه بر سواد خواندن و نوشتن و دانستن حساب، در نظام‌های حکومتی آن روزگار پدید آمدند که کاتب، منشی و دبیر خوانده می‌شدند. ساده‌ترین شکل راه‌یابی آنان به دستگاه‌های حکومتی، برای نگارش نامه‌ها یا استنساخ کتاب‌ها در شبکه‌های نسخه‌نویسی بود یا این‌که در شکل‌های دیگر، با تسلط بر زبان فارسی و عربی، توانایی ترجمه و نگارش نامه‌ها را به هر دو صورت کسب می‌کردند. اگر ذوقی داشتند، شعری هم می‌سروند و اگر در کسب فضایل کوتاهی نمی‌کردند، چه بسا توانایی تألیف کتابی را هم می‌یافتند و ممکن بود با گذشت زمان، صلاحیت آن‌که طرف مشورت پادشاه قرار بگیرند، برایشان پدید می‌آمد. این گروه به علت آگاهی از رابطه‌های آشکار و پنهانی که در میان ارکانِ حکومتی وجود داشت، نفوذ فراوانی در حکومت‌ها می‌یافتند. تمام این‌ها مراحلی بود تا کاتب یا دبیری راه خود را برای رسیدن به مقام وزارت هموار کند؛ چرا که راه رسیدن به وزارت از کتابت و دبیری می‌گذشت.  * استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی** استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی*** دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات فارسیدریافت مقاله: 27/01/1386                                      پذیرش مقاله: 05/12/1388