فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

شفیعی کدکنی و شکل‌گرایی دکتر عباس محمدیان*دانشگاه تربیت معلم سبزوار چکیدهمکتب شکل‌گرایی (فرمالیسم)، مکتبی است در نقد ادبی که در اوایل قرن بیستم میلادی، تحت تأثیر فوتوریسم ایتالیایی و نظریات زبان‌شناسان جوان روسی به وجود آمد و سپس به اروپا و آمریکا رفت و به تدریج در اکثر کشورهای جهان طرفدارانی پیدا کرد. ادیبان و سخن‌سنجان معاصر ایران نیز از این تأثیر بر کنار نمانده و کم و بیش در نقد ادبی، نظریات فرمالیست‌ها را به کار گرفتند.در میان منتقدان معاصر ایران، آقای دکتر شفیعی‌کدکنی بیش از دیگران از این مکتب نقد تأثیر پذیرفته و در آثار خود از موازین زبان‌شناسی و شکل‌گرایی بهره گرفته و کوشیده است تا راز ادبی بودن یک اثر ادبی را کشف نموده و جلوه‌های آشنایی‌زدایی و غریبه کردن کلام را از سخن روزمره‌ی مردم در آثار گذشتگان و معاصران نشان دهد. دکتر شفیعی؛ همچون فرمالیست‌ها اعتقاد دارد که: «شعر صرفاً حادثه‌ای است که در زبان اتفاق می‌افتد.» و زبان‌شناسی می‌کوشد تا راز «رستاخیز کلمات» را کشف و اسباب و علل زیبایی کلام ادبی را نشان دهد. به نظر او، ادبیات نوعی کاربرد ویژه‌ی زبان است که با انحراف از «زبان عملی» و در هم شکستن هنجارهای زبان، از زبان روزمره متمایز می‌گردد. تأثیرپذیری دکتر شفیعی از مکتب شکل‌گرایی، تا حد زیادی در سروده‌های او نیز هویداست.   * استادیار گروه زبان وادبیات فارسی