تعریف و مفهومسازی نیازهای ویژه، شناسایی و اولویتبندی پژوهشی گروههای با نیازهای ویژه
نویسندگان
1 هیئت علمی مرکز تحقیقات سوء مصرف و وابستگی به مواد؛ دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی تهران
2 کارشناس ارشد روانشناسی بالینی؛ دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی تهران
3 دکترای تکنولوژی آموزشی دانشگاه علامه طباطبائی تهران
4 دانشیار دانشگاه بوعلی سینا، گروه روانشناسی، همدان
5 پزشک عمومی؛ مرکز تحقیقات سوءمصرف و وابستگی به مواد، دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی تهران
6 روانپزشک؛ مرکز تحقیقات سوءمصرف و وابستگی به مواد، دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی تهران
doi
10.22054/jpe.2015.1639چکیده
این پژوهشبا هدف شناسایی مشکلات گروههایدارای نیازهای ویژه در ابعاد روانی، اجتماعی، معنوی و جسمی در ایران انجامشد. این پژوهش کیفی با روش نظریه زمینهای اجرا شد. در این پژوهش نخست پس از بررسی و مطالعة متون و مرور منابع موجود درسراسر دنیا 10 گروه به عنوان افراددارای نیازهای ویژه منظور شده و 100 نفر از این افراد یا نزدیکانشان، براساس نمونهگیریهدفمند تا زمان اشباع نظری دادهها مورد پژوهش قرار گرفتند. این گروه ها شامل کودکان؛ سالمندان؛ افراد با ناتوانیهای حسی-حرکتی؛ بیماران شدید روانپزشکی و کمتوانیذهنی؛ افراد دارای نیازهای ویژه پزشکی؛مصرف کنندگان مواد؛ زندانیان؛ افرادی که تحت شرایط اجتماعی به حاشیه رانده شدهاند(اقلیتها)؛ افرادی که در طبقات پایین اقتصادی- اجتماعی قرار دارند و زنان باردار میباشند. به منظور جمعآوری دادهها از روش مصاحبة نیمهساختاریافته استفاده شد و سپس با روش کدگذاری استراس و کوربین یا مقایسه مداوم تحلیل شد.مهمترین حوزههای استخراج شده از مشکلات و نیازهای ویژه گروههای مورد بررسی عبارتبودند از خانواده، آموزش (فضا و امکانات)، تفریحات و سرگرمی، جابجایی و حمل و نقل،بناها و فضاها (منازل و اماکن عمومی)، مشارکت اجتماعی و اشتغال، خدمات درمانی وتوانبخشی، و نگرش سایر افراد به مشکلات آنها. بنابراین میتوان نتیجه گرفت که عبارت "نیازهای ویژه" در ارتباط باناتوانی معنا مییابد، که محصول ویژگیهای فرد و موانعی است که توسط اجتماع ایجادشده است. در راه برطرف کردن آن نیازها موانع متعددی به چشم میخورد که به طورعمده توسط بشر ایجاد شدهاند. برخی از این موانع عبارتند از خدمات و سیستمهایناکارآمد، سیاستگذاریهای تبعیضآمیز، نگرشهای اجتماعی، برچسبها و غیره.