بازشناسی و سطح بندی گستره‌ های فضایی فقر در کلانشهر اهواز

نویسندگان

1 دانشیار گروه جغرافیا، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

2 استاد گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

3 استادیار گروه جغرافیا، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

4 دانشجوی دکترای جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

doi
10.22059/jhgr.2021.324238.1008305
چکیده

همواره بافت‌های ناکارآمد، فرسوده و مشکل‌دار شهری نمود فضایی آشکاری از بزرگ‌ترین مصیبت بشری در حوزه نابرابری‌ها یعنی فقر بوده‌اند. بااین‌حال به‌رغم تمامی تلاش‌های صورت گرفته از سوی محققین و مدیران شهری برای ارتقای کیفیت زیستی در گستره‌های فقر، همچنان تحلیل فضایی ساختارهای فقر شهری در اغلب تحقیقات خاص مرتبط با این سکونتگاه‌ها تا حد زیادی به دورمانده است. با توجه به این ضرورت اساسی، هدف اصلی مقاله حاضر، بازشناسی و سطح‌بندی گستره‌های فضایی فقر در کلان‌شهر اهواز با محوریت پرداختن به همین ساختارها می‌باشد. مقاله حاضر به لحاظ هدف، کاربردی و به لحاظ ماهیت و روش، توصیفی. تحلیلی و پیمایشی است. بر پایه شاخص‌های قدیم و جدید بافت فرسوده و ناکارآمد، از طریق تکنیک پویش محیطی به تدوین مبانی تئوریک و قواعد پژوهش اقدام و 42 محله دارای بافت مشکل‌دار به‌عنوان گستره فضایی فقر شهری در کلان‌شهر اهواز شناسایی و سپس با لحاظ معیارهای چندگانه رتبه ساز در 5 گونه مختلف دسته‌بندی شدند. درنهایت گونه پنجم (بافت‌های فرسوده و ناکارآمد) شامل 11 محله به‌عنوان محلات هدف مطالعه، بازشناسی و سطح‌بندی شدند. اطلاعات موردنیاز از 49 شاخص عمومی فقر یا ساختار فقر شهری در ابعاد اجتماعی، اقتصادی، کالبدی و-زیست‌محیطی از طریق 457 نمونه حاصل از فرمول کوکران و جدول مورگان در قالب پرسشنامه جمع‌آوری‌شده است. داده‌های حاصل در نرم‌افزار SPSS به‌وسیله دو تکنیک Z-Score و SAR به‌صورت ترکیبی برای سطح‌بندی وضعیت عمومی فقر محلات هدف، تجزیه‌وتحلیل شدند. بر پایه مقایسه ترکیبی امتیازات دو مدل و رتبه‌بندی نهایی به‌دست‌آمده، محله عامری در سطح اول، صخیریه، علوی و حصیرآباد به‌طور مشترک در سطح دوم، عین‌دو، علی‌آباد، صیاحی، ملاشیه، منبع‌آب، کوی کارون و کوی آل‌صافی به ترتیب در سطوح سوم تا نهم از لحاظ وضعیت عمومی فقر بر اساس تحلیل فضایی ساختارهای فقر شهری قرار گرفتند.