شیوائیسم و عرفان اسلامی در درّۀ کشمیر: با تکیه بر مقایسۀ اندیشه های لِلّادِد و شیخ نورالدّینِ رِیشی

نویسندگان

1 استادیار، گروه ادیان و عرفان، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران.

2 دانشجوی کارشناسی ارشد گروه ادیان و عرفان، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان. تبریز، ایران.

doi
10.22111/jsr.2024.49777.2454
چکیده

درۀ کشمیر، یکی از مناطق مهم فرهنگی و دینی در آسیا محسوب می‌شود که همواره سکونتگاه ادیان مختلف، ازجمله شیوائیسم کشمیری و اسلام بوده است. پژوهش حاضر، به شیوۀ توصیفی-تحلیلی، به تبیین آرای لِلّادِد به‌عنوان یکی از شخصیت‌های مهم آیین شیوائیسم کشمیری و نیز شیخ نورالدّین رِیشی، و مقایسۀ اندیشه‌های آن دو پرداخته است. آرای عرفانی للّادِد و نورالدّین را می‌توان به‌صورت کلی در سۀ حوزۀ خداشناسی، سلوک عملی و رویکرد اجتماعی دسته‌بندی کرد. نتایج پژوهش حاکی از تعامل و ارتباط شیخ نورالدّین رِیشی با للّادِد است؛ چنان‌که نورالدّین از واژۀ «دِوا» و اسم «شیوا» که خدای اصلی آیین شیوایی است، در کنار لفظ «الله» استفاده کرده است. همچنین برخی عبارات مشابه در اشعار هردو شخصیت دیده می‌شود. البته مضامین مشترک دیگری در اشعار نورالدّین و للّادِد وجود دارد که مختص آیین شیوائیسم کشمیری و طریقت رِیشیّه نیست؛ بلکه در سایر سنت‌ها و طریقت‌های عرفانی نیز چنین اندیشه‌هایی وجود دارند. ازجملۀ این اعتقادات می‌توان به ریاضت‌های شدید، ترک خانواده، تجرد، امتناع از مصرف گوشت، آزار نرساندن به حیوانات، مراقبه، سیر انفسی، سیر و سلوک، انتقاد از ظاهرپرستی و توجه به باطن اعمال، و روحیۀ تسامح و مدارا با دیگران اشاره کرد.